(door: Esther van der Zee, 10-09-2008 )

“Malaise jeugd bom onder samenleving”, kopte de Volkskrant op 10 september. Het aantal jongeren dat ernstige problemen heeft, wordt steeds groter. De explosieve groei van deze ‘onderklasse’ is een maatschappelijke ontwikkeling die zwaar wordt onderschat door de politiek. ‘Het is een bom onder de samenleving.’ Dat zegt Hans Kamps, sinds een paar maanden voorzitter van de werkgeversvereniging in onder meer de jeugdzorg, de MO-groep.

‘Elk jaar neemt het beroep op de Bureaus Jeugdzorg toe met 10 tot 25 procent, nemen de wachtlijsten toe, stijgt het aantal kinderen dat uit huis moet worden geplaatst, en vallen er meer jongeren uit het mbo. Dan heb ik het nog niet over de 110 duizend kinderen die jaarlijks het slachtoffer zijn van kindermishandeling en de zevenduizend zwerfjongeren. Natuurlijk overlappen die probleemgroepen elkaar. Maar er blijven steeds minder jongeren over die inzetbaar zijn voor de kenniseconomie. Dat is een enorm probleem en een gegeven dat zwaar wordt onderschat.’

Het is allemaal zorgelijk of nog zorgelijker en wij volwassenen staan erbij en kijken ernaar.

“Al die problemen hebben met elkaar te maken”, riep mijn 13 jarige dochter. “Je moet gewoon beginnen bij de ouders, als het daar niet goed mee gaat, gaat het ook met de kinderen niet goed”.

We zijn in Nederland steeds beter in staat om in een heel vroeg stadium te zien dat er iets mis gaat in de ontwikkeling van kinderen en meestal hebben we er zelfs een naam voor. Maar het antwoord op deze signalen blijft uit. We hebben namelijk voor ieder deelprobleem een aparte instelling en al die instellingen doen apart hun ding zonder naar de grotere verbanden te kijken. Voor ieder gezinslid , voor ieder probleem is er een andere hulpverlener. Het geheel is opgeknipt in zoveel deeltjes dat het roept om coördinatie om al die verschillende inzichten, belangen, financieringsstromen, etc weer bij elkaar te brengen. Er is een coördinator veiligheid, opvang, huiselijk geweld, kindermishandeling, een zorgcoördinator, enz, enz. Het lijkt bijna of de ene helft van de mensen de andere helft aan het coördineren is en tussen de coördinatoren moet natuurlijk ook nog de nodige afstemming plaatsvinden.

Het antwoord is niet nog meer geld, zoals Kamps noemt, maar meer verbinding.

• Die verbinding kan horizontaal binnen de eigen organisatie worden vormgegeven door het zorgtraject niet op te knippen (intake, indicatie, zorgtoewijzing, hulpverlening), maar integraal door een en dezelfde medewerker aan te bieden.
• Daarbij hoort de beslissingsverantwoordelijkheid laag in de organisatie, bij de medewerker. Dit vraagt tevens om verticale verbinding binnen de organisatie.
• Deze medewerker ziet ook andere problemen in het gezin die niet bij de eigen organisatie horen. Hier is horizontale verbinding tussen organisaties nodig, waardoor breder gekeken kan worden en er zo nodig even een collega met een andere expertise bijgehaald kan worden. Al die tijd is er voor het gezin slechts 1 aanspreekpunt.
• Tot slot draait het om vertrouwen, vertrouwen in de deskundigheid en betrokkenheid van medewerkers, zodat zij niet hun kostbare tijd verdoen aan het invullen van draconische verantwoordingsformulieren. Maar ook vertrouwen in de deskundigheid van andere professionals voor een goede samenwerking.

Maar hoe brengen we dergelijke verbindingen tot stand in en tussen organisaties? Dat begint met verbindend leiderschap. Het begint bij een mensgerichte organisatie. Door de medewerkers belangrijk te maken, op te leiden en te ondersteunen stellen we hen in staat om breder te kunnen kijken en werken. Meer mensgericht, vanuit contact met de klant en vanuit complementariteit met de omgeving in plaats van in competitie.
De nieuwe initiatieven van Rouvoet voor Centra voor Jeugd en Gezin, waarin meerdere organisaties op basis van gelijkwaardigheid samenwerken, staan voor deze grote uitdaging. Overal in het land zullen ze verrijzen en op zoek gaan naar deze verbindende leiders die in staat zijn de vraagstukken van de jeugd in Nederland op werkelijk integrale wijze te benaderen. Alleen dan zullen deze initiatieven een werkelijke bijdrage kunnen leveren aan het schrale landschap van de jeugdzorg in Nederland.

Esther van der Zee