Lopend door diverse schoolgebouwen valt één ding op. Vrijwel alle andere gebouwen, van adviesbureaus tot gemeenten, van ministeries tot belangenorganisaties, ze zien er bijna allemaal veel mooier en luxer uit dan onze scholen.

De grootste uitgaven binnen ons onderwijs gaan vandaag de dag naar integratie van ICT en het ontwikkelen van nieuwe onderwijsmethoden. Maar dan nog is dit slechts een fractie van het eigen budget van de overheid en het bedrijfsleven. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat investeringen in onderwijs zichzelf op termijn in veelvoud terugverdienen. Zouden we onze houding ten opzichte van wat onderwijs mag kosten niet moeten veranderen?

De overheid probeert het wel. Het probleem is echter dat de staat denkt ook inhoudelijk te moeten leidinggeven aan onderwijsinstellingen. Elke keer weer moeten onderwijsinstellingen voldoen aan te uitgebreide en veranderende regelgeving, inspectiedata, arboregels, jeugdbeleidsregels, gemeentelijke regels e.d. Dit vreet onnodig veel tijd, heeft weinig met de praktijk te maken en bevordert het onderwijs niet.

Mochten we op deze voet doorgaan dan is de kans groot dat de grote onderwijsinstellingen in 2020 hetzelfde bieden als nu. Met een jarenlange achterstand als gevolg. De invloeden van buitenaf en behoefte aan verandering zijn tegelijkertijd enorm.

Veranderingen vandaag de dag
Onderwijs is een levend orgaan en constant aan verandering onderworpen. De maatschappij wordt steeds individueler en mensen willen steeds meer een methode of aanpak die bij hen past. De eerste grote invloed op het onderwijs van de toekomst zullen dan ook de studenten zelf zijn. Ze aanvaarden niet alles lijdzaam. Volgens Rita Ramroochsingh van TopTeachings willen ze een onderwijsmethode die aan hun persoonlijke eisen voldoet. Ze zijn kritisch en stemmen met hun voeten: Ze lopen gewoon weg.

Dit heeft tot een groot aantal kleine initiatieven geleid om aan deze behoeften te kunnen voldoen.

• Democratische School, waar kinderen de mogelijkheid krijgen om hun wijsheid en kracht te laten zien, ook in besluitvormingsprocessen;
• Slow School, waar ruimte en tijd is voor een individueel kind om zich bewust te ontwikkelen;
• Mindfulness Scholen, waar meditatieleer net als in veel Aziatische landen in het onderwijs is geïntegreerd;
• Technasium, waar een havo/vwo-leerling 4 tot 5 uur per week projectonderwijs volgt, waarbij ze echte problemen uit het bedrijfsleven moeten oplossen;
• En organisaties als TopTechnings die de lasten van docenten verlichten door nakijkwerk over te nemen en de kwaliteit van toetsen en lessen bewaken.

Daarnaast heeft ICT veel invloed op de leeromgeving en die ontwikkeling is eigenlijk nog maar net begonnen. Tegenwoordig maken ouderwetse zwarte schoolborden plaats voor hypermoderne smartboards, rapporten voor elektronische portfolio’s en het geschreven verslag voor een zelfontworpen persoonlijke website. Docenten kunnen met huidige ontwikkelingen als Twitter makkelijk communiceren met zowel een individuele leerling als met de groep.

In 2020
In 2020 zijn er een aantal veranderingen ten opzichte van nu te verwachten:
Volgens Marijke van der Putten is de koning voor de klas definitief voorbij. Samenwerking is het nieuwe toverwoord. Niet alleen met leerlingen en collega’s, maar ook met het bedrijfsleven. Geen enkele docent nog kan zeggen niets van het beroep af te weten waarvoor hij opleidt. Als de trend doorzet leidt dit tot nieuwe gildes.

Daarnaast moeten docenten zelf lesprogramma's ontwikkelen. Wat ze vaak wel erg leuk vinden maar ook vaak niet zijn voor opgeleid. De invloed van ICT is hier van enorm grote invloed. In plaats van verslagleggen, zullen studenten in de verre toekomst steeds vaker leren creëren. Lesstof ontwikkelen leerlingen dan zelf met behulp van bijvoorbeeld videocamera’s. Docenten beoordelen de betrouwbaarheid van de inhoud. De standaard "busopstelling"in de klas is hiermee definitief voorbij. De didactische differentiatie is heel erg toegenomen.

Stel je eens voor
In 2020 is er een veel grotere samenwerking tussen alle onderwijsvormen, leeftijden en het bedrijfsleven. De loorlopende leerlijn is vanzelfsprekend. We investeren in onze toekomst en hebben prachtige scholen waar iedereen zich thuis voelt. Leegstand van scholen is niet meer denkbaar. Het zullen volgens Hems Zwier eerder Learning communities worden: Een campus voor alle kinderen en volwassenen. Hier krijgen kinderen les en werken aan projecten. Maar daarnaast vindt er nog een groot aantal activiteiten plaats:

• Ondernemers geven colleges, bieden stages en gebruiken de ruimte buiten de lessen voor creatieve sessies en presentaties;
• Ouderen ontmoeten elkaar ’s avonds;
• Na Schoolse Activiteiten waar kinderen verkennen en ontdekken;
• ZP-ers die elkaar op school ontmoeten, er samenwerken, hun ervaring en ideeën direct delen met studenten;
• Netwerken die spontaan ontstaan;
• Kunstenaars die werken en exposeren;
• Collegezalen die als filmhuis worden gebruikt;
• Het restaurant waar omwonenden ook ’s avonds samenkomen.

Kortom een school waarmee je de generatiekloof dichtgooit.

Noot om over na te denken
Mensen ontslaan in het onderwijs gaat niet zo gemakkelijk. In het onderwijs moeten grootschalige veranderingen gedaan moeten worden met het bestaande personeel, dat nu gemiddeld 50 jaar is. Dit betekent dat je minimaal 6 jaar verder bent voordat je één keer hebt kunnen evalueren.
Dus... je moet vooral kunnen leidinggeven aan gedragsveranderingen om medewerkers ook na 30 jaar in hetzelfde vak, gemotiveerd nieuwe zaken te laten ontwikkelen. En dan nog gaan veranderingen niet zo snel.

De tegenbeweging is er ook. Laten we ons eerst maar eens richten op het laten beklijven wat we nu hebben. De vraag is wat wil jij?

Bovenstaand stuk is geschreven op basis van input uit diverse media.
De meest actieve discussie bevond zich op LinkedIn. Maar ook via Mindz.
Een samenvatting van het stuk wordt geplaatst in de Betere Wereld en in De Pers.