De laatste tijd ben ik een aantal keren met mensen in gesprek geraakt over verschillende manieren van “compositie”. Meestal in de zin van composities in muziek: hoe kom je tot een nummer, een stuk, een compositie. Maar ook in de zin van de compositie van de ideale werkomstandigheden, bijvoorbeeld een podium, een trainingsruimte of je eigen kantoor. Het viel me in die gesprekken op hoeveel overeenkomsten daar eigenlijk in zitten.

Muzikale compositie
Iedere componist componeert op zijn of haar eigen manier. De een begint bij de eerste noot, de ander bij een bepaald motief, een derde bij de tekst.
Voor mijzelf is de tekst vaak leidend. Er komt een songtekst in mij op, die schrijf ik op. Vaak heeft die al wel een bepaald ritme in zich, een patroon. Soms van couplet – refrein – couplet, soms eerder de frasen van een gedicht (zie ook mijn songteksten op mijn website).
Vervolgens werk ik de melodie uit: exact herhalende melodielijnen of juist trapsgewijs omhoog, een groot verschil tussen refrein en couplet of wat minder.
Daarna komen de begeleidende akkoorden. Ik schuif achter mijn piano en probeer uit welke akkoorden passen bij de melodie. Soms pak ik akkoordenschema’s die ik goed ken of vaak gebruik, soms doe ik expres moeite om die te ontwijken. Soms ontstaan er door de melodie akkoordenschema’s die ik zelf niet eens verwacht.
Al spelende met de akkoorden ontstaat er meestal ook al een begeleidingsvorm: wanneer valt welk akkoord, hoe snel ga ik ze spelen, speel ik er melodieën doorheen of juist alleen de akkoordtonen, speel ik in walstempo of juist gewoon recht “popachtig”. Dit bepaalt voor mij ook de sfeer van een stuk. De combinatie van de akkoorden met het tempo, maken dat een stuk zwaarder of lichter klinkt, melancholisch of juist verleidelijk, uitdagend of “laid-back”.

Bij elke compositie daag ik mijzelf uit om met de verschillende componenten van de muziek te spelen. Met de melodie, de begeleiding, het tempo, de zinsbouw en accenten in de tekst. Ik creëer de omstandigheden die nodig zijn om het stuk tot z’n recht te laten komen, naar mijn klank. Soms is een van de componenten van de muziek in mijn hoofd al zo leidend, dat ik niet anders kan dan vrij improviseren om te zien waar mijn vingers mee komen. Soms speel ik iets op de piano waar spontaan de woorden bij komen. Soms vraagt één tekst om het uitproberen van 25 verschillende begeleidingen, een jaar experimenteren en veel andere ‘sounds’ testen om te horen welke het beste erbij passen (bijvoorbeeld “Choice” van Sense).

Zakelijke compositie
Vorige week gaf ik workshop / presentatie bij het Zaak en Vrouw Event van Kaat Mossel / Jessica de Kok, over spreken voor groepen. Tijdens die presentatie heb ik veel verteld over hoe je je eigen podium creëert door je eigen handelen op en rond dat podium. Hoe je opkomt, waar je gaat staan, hoe je gaat staan, hoe hard of snel je praat, wanneer je adem haalt, hoeveel ruimte je je publiek geeft om dingen op zich in te laten werken.
Wat ik al gaandeweg heb proberen te laten zien, is dat je je podium kunt zien als een compositie die jij op dat moment bepaalt.

Welke componenten heb je in ieder geval mee te maken? Het publiek, de zaal(inrichting / akoestiek), het podium (grootte, diepte), je audio-visuele middelen en jijzelf en alles wat jij meebrengt (houding, uitstraling, stem, boodschap). Een presentatie is een volledig zintuiglijke compositie, het zoeken van de balans tussen dat wat je vertelt en hoe (audio / horen), hoe je eruit ziet en wat je toont (visueel / zien) en wat je aan beweging weet te brengen (kinesthetisch / voelen). Net als bij elk muziekstuk, is dat voor elke presentatie anders. Maar als je weet welke componenten je tot je beschikking hebt en tot welke mate je die beheerst, kun je ermee spelen, experimenteren, improviseren. Net zolang tot je op dat moment de compositie hebt zoals je die hebben wilt.

Elke compositie is een momentopname die bijgewerkt kan worden in de momenten die volgen, maar die tegelijkertijd ook van geweldige waarde is als afdruk van de situatie van dat moment.