Dit stuk is eerder onthullend dan opbeurend. Als je je niet écht in milieu interesseert ga dan lekker een spaarlamp indraaien ofzo. Dit gaat over échte milieukwesties. Na mijn stuk over nep-milieu laat ik zien wat er wél speelt, onderwerpen waar u misschien nooit eerder over hoorde. U wordt bezig gehouden met ‘klimaat’ waaraan verdiend wordt.
Vergelijk het met de Titanic die op de ijsberg loopt. Iemand roept “We zinken!”. Er zijn er die zeggen “Zinken? Ben je gek. Dit is de Titanic! We gaan naar de bar”. Sommigen zullen zeggen “Oh nee, ik wordt hier zo triest van. Ik wil er niet aan denken”, the dear in de headlights. Tot slot zijn er mensen die snappen dat het tijd voor actie is, handjes laten wapperen. Die mensen wil ik graag laten zien wat er gaande is.
Het wordt tijd dat we verantwoordelijkheid nemen. Niet op anderen wachen. Zélf keuzen maken. Laat ik allereerst vertellen wat ik zo zie.

Afval voor de bouw
Op de HTS van eind ’80 werd verteld dat veel afval, ook chemisch, in asfalt verwerkt werd. ‘Chemisch afval ga je niet verdunnen’ zou een fundamentele gedachte horen te zijn. Het wordt hier ter zijde geschoven. En dit beperkt zich niet tot wegenbouw want al jaren hoor ik over het bouwstoffenbesluit dat een wettelijke basis vormt voor het wegmengen van meuk. Hier wordt mee gebouwd. Daarnaast wordt afval verwerkt in ons landschap. Uiteraard is het allemaal getest en ‘acceptabel’ bewezen. Zo ontstond het idee om de dijken rond de Oosterschelde te versterken met hoogovenslak, het stolsel van de prut die op gesmolten ijzer drijft, rijk aan zware metalen. Toen ik hierover m’n walging uitsprak bij een milieulezing meldde zich degene die het had onderzocht: “veilig hoor, míts het water niet stil staat”. Proeft u de gedachtengang? En als consument kunt u ook bouwen met materiaal dat is vervuid. De bouwmarkt levert u hout voor in de tuin mét FSC keurmerk. ‘Goed bezig!’, denkt u. Dat hout met groenige vlekken noemen ze ‘verduurzaamd’, geïmpregneerd met een mengsel chemicaliën van onbekende samenstelling. U mag niet weten van de overheid wat erin zit want dat is het geheim van de fabrikant. Deze zelfde overheid liet destijds de wolmanzouten toe, met daarin arseen en chroom (IV) wat nog op veel plaatsen staat. Wilt u deze zelfde overheid vertrouwen in de beoordeling van uw tuinhout? Ik zie een schone taak voor milieuorganisaties om hier onderzoek te doen, al is het alleen al om te beoordelen wat de ‘niet-werkzame bestanddelen’ nou eigenlijk zijn. Want wat gif is, dat spoelt de regen de moestuin in. Dus liever een heg dan een hek van geïmpregneerd hout.

Oorlog & uranium
Oorlog is ook zo’n slecht idee, ook qua milieu. Onontplofte munitie uit wereldoorlogen wordt nog steeds gevonden. De zeebodem ligt er bezaaid mee. Latere conflicten lieten landschappen achter, vervuild van landmijnen. Dat ligt daar gewoon te liggen, te wachten op een ongelukkige voet.
Een vervuiling van het allerergste soort is nog maar nauwelijks doorgedrongen in het nieuws: verarmd uranium. Verarmd uranium ontstaat als verrijkt uranium wordt gemaakt voor kerncentrales. Het is nog steeds radioactief en doordat het zo zwaar is heel geschikt voor het maken van kogels. Niet alleen dat, bij inslag spat het uiteen in een vonkenregen van microscopisch verbrand uranium, giftig en radioactief. Er zijn zelfs berichten dat kernafval met plutonium wordt gebruikt. Met dit verarmd uranium is flink geschoten in recente conflicten: vanaf de grond en vanuit de lucht. Landschappen in Kosovo, Bosnië, Irak en Afghanistan zijn ermee vergiftigd. Waarschijnlijk ook Gaza. Het verarmd uranium werd ingeademd door burgers en militairen. De gevolgen zijn verschikkelijk en overstijgen die van de bom op Hiroshima. De beelden van mismaakte kinderen zijn gruwelijk, vergelijkbaar met die van Monsanto’s Agent Orange uit de Vietnamoorlog. Het is onbegrijpelijk dat deze oorlogsmisdaad én vervuiling wordt verzwegen. Schandalig. Verarmd uranium werd trouwens ook genoemd bij de Bijlmerramp.

Olie
Liefde is ook ver te zoeken in andere projecten van de olieindustrie, een stuwende kracht achter oorlog. Zie de Mexicaanse Golf. Wat daar precies gaande is, blijft gissen. Ik zie hoe daar de overheid is ingepakt door BP, inclusief die meneer Obama. Op technisch niveau is mijn laatste indruk is dat ze in de golf roekeloos zijn gaan boren in een bijzondere laag olie, een vulcanische oliebron met gigantische druk en giftige samenstelling. En als die olie niet giftig is, dan toch de Corexit die ‘s nachts door het CIA bedrijf Evergreen Air wordt rondgesproeid. Zag u dit op het journaal? Internet! En ook vóór dit drama heeft u kennis kunnen nemen van lekkende olieleidingen in Nigeria en Alaska, of de Exxon Valdez.
Buiten de oliewinning en verwerking is ook transport in het algemeen een verkwister. Alles wordt vervoerd mét olie en een hoop spullen komen van ver. Olie geeft troep. Dus als we daarmee zuiniger kunnen zijn dan pakken we winst. Je zou als groep studenten eens naar het octrooibureau kunnen gaan om daar de patenten van die oliemaatschappijen op te zoeken: reeds ontwikkelde technologie om energie te besparen. We zouden het patentrecht eens onder de loep mogen leggen, door sommigen gebruikt om vooruitgang (energiebesparing) af te remmen. Dit is de ‘elephant in the room’, de hete brij waar iedereen omheen draait. Ik ben er al eens subtiel voor gewaarschuwd om dit onderwerp niet aan te roeren bij een lezing van de ingenieursclub. Dat snap ik goed. Zolang deze kunstmatige rem op energiebesparing niet op de agenda komt, blijven de aandelerswinsten intact. Als de milieubeweging het lef heeft dan maken ze gegijzelde patenten een grote slag. Wie durft?

Genetisch geknutsel
Gentech is in opmars. Veelal bedrijven die eerst bestrijdingsmiddelen maakten zijn zich gaan toeleggen op voedsel. Monsanto is daarin een grote. U kent het bedrijf wellicht van aspartaam of Agent Orange, het ontbladeringsmiddel van Vietnam. Noem het gerust genetische manipulatie want er is heel wat voor nodig om genetisch materiaal van een bacterie in dat van een plant (mais, soja, katoen, koolzaad) te krijgen, of een zalm. Grof geweld. Het eindresultaat bij planten is bijvoorbeeld dat het gewas met een pesticide besproeid kan worden, zonder dat de plant eraan sterft. De zaden uit de oogst mógen niet worden hergeplant en er zijn zelfs zaden waarmee dat niet eens kan, ‘terminator seeds’. De multinationals patenteren deze zaden en zelfs zaden die er al lang waren. Dat lukt ze. Ondertussen hebben ze een moderne Ark van Noach voor een zondvloed die ze dan zelf veroorzaken. Met hun patenten op leven kunnen ze de variëteit in de winkel dicteren. Boeren die - zonder contract - hún gewassen op het land hebben worden totaan de poorten van de hel vervolgd. U snapt wellicht dat deze gewassen door de wind worden verspreid en een boer hier niks aan kan doen. Zo’n hommel of bij snapt er ook niks van.
En het spul is niet veilig. De producent test en de ambtenaren die de veiligheid beoordelen werkten vroeger bij deze producent, of doen dat later. De wetgeving wordt ook door deze witteboorden draaideurcriminelen geschreven. De praktijken uit de VS zien we inmiddels ook in de EU. De werkelijke veiligheid van deze gewassen (en dieren) doet in de beoordeling dus niet mee. Diverse proeven gaven echter onheilspellende resultaten voor dieren die deze gewassen eten, dieren die wij weer eten. Laat uw politici weten wat u hiervan vindt.

Pillen en voeding
Op de achtergrond van genetisch geknutsel draait de WTO’s wereldwet ‘Codex Alimentarus’ zich warm, een pennevrucht van multinationals om hun grootschalige produktiewijze tot norm te verheffen. Vitaminen in voedsel zijn vaak in de fabriek toegevoegd. Groenten bevatten niet langer zoveel van deze essentiële stoffen, al zien ze er wel mooi uit. Wie ziek wordt krijgt dan medicijnen.
Synthetische medicijnen horen niet in de natuur. Wat als pillen wordt geslikt komt er op de pot weer uit. De rioolwaterzuivering weet die medicijnen er niet uit te halen en maakt de keten met onze voedselvoorziening en drinkwater rond. In ons grondwater zit anticonceptiepil, Ritalin en een hele stoet andere medicijnen, naast reeds aanwezige pesticiden. Wat die doen met ons, dat doen ze ook met dieren. Buiten medicijnen zijn er andere chemicaliën waar we ons aan blootstellen zoals cosmetica of kunstmatige ingrediënten in voedsel. Kijk op de etiketten en vraag je af wat het is. Het doet veel goed om zélf te koken en met biologische ingrediënten.

Draadloos tijdperk
Dit onderwerp wordt vaak niet als ‘milieu’ gezien. In ons land staan inmiddels rond de 100.000 telefoniemasten. Veel mensen beschouwen straling van UMTS, WiFi, DECT of andere draadloze technologie als ‘bewezen onschuldig’. Daarnaast is er de straling van het electriciteitsnet, adapters, TL-lampen en de spaarlamp. Wij werden in vrij korte tijd als mensheid op grote schaal blootgesteld aan deze straling. Onze overheid stelt dat er buiten opwarming geen biologische invloed is van straling. Maar waarom stellen andere overheden (soms veel) lagere stralingsnormen vast dan de Nederlandse?
Af en toe verschijnen er berichten over de effecten van deze straling op ons en de natuur. Veel te weinig. Vooral kleine organisaties en eenlingen brengen dit milieuprobleem onder de aandacht. Gevestigde milieukrachten willen hier niet aan meedoen of promoten straling.
Gelukkig zijn er verstandige huisartsen die mensen met slaapproblemen vragen éérst het nachtkastje leeg te maken: geen draadloze of mobiele telefoon of wekkerradio. Ook een draadloze babyfoon geeft u waar voor uw geld als u graag een huilende baby hoort. Kies dus draad.

Spaarlampen
Tot slot herhaal ik m’n ongenoegen over de bejubelde spaarlamp. Vroeger bevatte een batterij kwik en gelukkig kwamen op een gegeven moment de versies waarop ‘mercury-free’ te lezen was. Gelukkig, want wie gelooft dat iedereen die dingen bij het chemisch afval doet, leeft op een andere planeet. In het licht van deze geschiedenis, is het toch bezopen dat we nu die spaarlampen terug hebben, mét 3-5 milligram kwik? Laat dat dus nooit vallen. Een fluisterend overheidsstemmetje vertelt ons dat het na afloop chemisch afval is. Bekijk vooral de verpakking eens: één lullig logootje van een kliko met kruisje (foto). Hoeveel spaarlampen denkt u dat de chemokar bereiken? Dat komt dus in het huisvuil. En energie besparen ze niet echt als je de branduren tegen de produktie afzet. En ze stralen UV-licht én electromagnetisch. Hoe vindt u ze nu? Doe maar een knusse gloeilamp of LED.

Zo. Dit zijn nou milieuonderwerpen waar we niet veel over horen. Ik heb wel een idee waarom dat is. Ze zijn moeilijk, niet sexy en vooral lastig. Net als opruimen in huis. Dus wordt uw aandacht vooral gehouden op makkelijkere onderwerpen die geen geld kosten of juist opleveren, zoals bij klimaat.

Uiteindelijk geloof ik dat we de meest zorgwekkende vraagstukken kunnen oplossen op wijzen waar ze op mijn school niet over spraken. Verbeter de wereld, begin bij jezelf. Wat doen we in de praktijk en wat zijn onze diepste overtuigingen, ideeën die ons in het diepste raken? Bezieling heet dat, het vermogen om met je gevoel keuzen te maken zonder dat gevoel te laten domineren door je verstand. Rationalisatie is ook een vorm van drogrede. Dus gebruik je gevoel, maak keuzes in wat je doet, laat en toelaat. Daar begint het.