De Europese verkiezingsuitslag heeft het politieke landschap in Nederland ingrijpend veranderd. De PvdA leed een ontluisterende nederlaag (van 7 naar 3 zetels), terwijl de PVV vanuit het niets op 5 zetels kwam. Niet alleen het anti-Europese geluid van Geert Wilders won terrein, ook de ja-boodschap van D66 (van 1 naar 3 zetels). Binnen de PvdA heeft de mokerslag geleid tot instelling van een commissie-Dijksma die de oorzaken van de nederlaag gaat onderzoeken.

Twee oorzaken lijken al zonneklaar: de onduidelijke boodschap en de kleurloze lijsttrekker Thijs Berman. Partijleider Wouter Bos schoffeerde Berman zaterdag in de Volkskrant door in een interview te verklaren dat het bestuur eerder vijf partijprominenten had gevraagd om Europese lijsttrekker te worden, maar dat zij allen (waaronder FNV-voorzitter Agnes Jongerius) hadden geweigerd. Pas toen werd het Berman. Niet echt chique om deze interne kwestie aan de grote klok te hangen.

De onduidelijke boodschap van de PvdA is een nog veel groter probleem. Uit onderzoek van het Center for Politics and Communication van de UvA blijkt dat na de campagne minder kiezers iets van de visie van de partij begrepen dan ervoor. Aan het begin van de campagne vond 9 procent van de kiezers dat de PvdA de eigen boodschap goed overbracht. Erna was dat nog maar 5 procent. ''Dat is best wel een knappe prestatie'', zo luidt het cynische commentaar van hoogleraar Claes de Vreese, die verantwoordelijk was voor het onderzoek.

Het onderzoek van de UvA was onderdeel van een internationale studie in vier landen, te weten Nederland, Duitsland, Engeland en Denemarken. De PvdA was de enige partij waarvan de campagne een negatief effect had op de kiezer. Volgens de hoogleraar was de slechte prestatie onder meer te wijten aan tegenstrijdige signalen die de PvdA afgaf. Terwijl het verkiezingsprogramma vrij kritisch was over de Europese integratie, was de pro-Europese Thijs Berman lijsttrekker.

Uit het onderzoek blijkt verder dat de PVV er wel in slaagde de eigen boodschap over te brengen. Voor de campagne vond 7 procent van de kiezers dat de partij haar visie goed overbracht, erna was dat 19 procent. Bij D66 steeg het percentage kiezers dat de boodschap helder vond van 6 tot 8. GroenLinks kende een stijging van 4 tot 5 procent. Bij CDA en VVD was het percentage voor en na de verkiezingen ongeveer 6.

Overigens deden de Nederlandse partijen het slecht in vergelijking met hun collega's in andere landen. Daar vond soms wel 30 procent van de ondervraagden de boodschap van de winnende partijen helder. Volgens De Vreese komt dat doordat er de afgelopen jaren in Nederland geen debat is geweest over de Europese integratie. Dit terwijl de politiek dat na het referendum over de Europese grondwet wel had beloofd.

Hoewel de PvdA inmiddels vol aan de slag gaat met zelfevaluatie, zitten ook de andere traditionele partijen niet stil. Zo is er volop discussie over de vraag hoe de rabiate opmerkingen van Geert Wilders het best gecounterd kunnen worden.