We leven in het jaar 2030. Nederland is een regio binnen Europa en heeft een bloeiende kenniseconomie. Met de Europese Universiteit in de Randstad is Nederland mondiaal koploper op het gebied van onderwijs en onderzoek. De Nederlandse overheid heeft een fundamentele hervorming afgerond. Bureaucratie en zinloze regelingen zijn afgeschaft. Belastingen zijn teruggebracht tot een eenvoudige vlaktax van 35%. Buitenlands beleid, economie, financiën en veiligheid zijn overgedragen aan de Europese Unie. Rest een slanke centrale overheid voor beleid, toezicht, infrastructuur, onderwijs en zorg. Decentrale overheden richten zich op dienstverlening. De bevolking wordt via virtuele netwerken actief betrokken bij beleidsontwikkeling en besluitvorming. De Olympische Spelen van 2028 hebben een impuls gegeven aan de infrastructuur. De stadskernen zijn volledig ontsloten door een lightrail verbinding. Het loont niet meer om de auto te nemen op korte afstanden. Er zijn geen files en rekeningrijden is definitief van de baan. Traditionele bedrijven zijn opgegaan in netwerkorganisaties. Door 3D video technieken is het aantal virtuele vergaderingen en sociale bijeenkomsten toegenomen en zijn reizen gereduceerd. Iedereen is vrij om zelfstandig de balans tussen werk, zorgtaken en sport te bepalen. Nederland is gezond, schoon en sociaal.
Dit is de wereld die ik mijn kinderen toewens. Daarvoor moet nog veel veranderen. Wij verkeren nu in een diepe crisis. De gevolgen van deze crisis zijn o.a. een oplopende werkloosheid en overheidbezuinigingen. Deze staan ons nog te wachten. De crisis is complex. We hebben gelijktijdig te maken met een milieu, financiële en economische crisis. Duurzame oplossingen zijn noodzakelijk om te voorkomen dat de rekening naar volgende generaties wordt doorgeschoven.
Voor een brede heroverweging heeft het kabinet 20 ambtelijke werkgroepen ingesteld. De werkgroepen hebben de opdracht gekregen beleidthema's te analyseren en concrete beleidsalternatieven voor de toekomst te ontwikkelen. Daarbij kan volgens het kabinet bijv. worden gedacht aan: stroomlijnen van organisaties, beperken van uitvoeringskosten en vereenvoudigen van regelingen. Nieuw is dit niet. De geschiedenis leert dat de overheid deze ambities al jaren koestert, maar dat dit nog nooit tot besparing heeft geleid.
De bestuurlijke inrichting van Nederland, het “ Huis van Thorbecke”, stamt af van de Grondwet uit 1848. Onze verzorgingsstaat is na de Tweede Wereldoorlog in de vijftiger jaren opgebouwd. De prioriteiten lagen toen bij de herleving van de economie en woningbouw. In die tijd ontstonden onder leiding van Drees de WW, de AOW en de AWW. In de jaren zestig kwamen daarbij de Kinderbijslagwet, de Ziekenfondsverzekering, de Bijstandswet en de Wet Arbeidsongeschiktheid. In de afgelopen jaren heeft de overheid de kosten van deze voorzieningen door het oplopend gebruik er van proberen in te dammen door te bezuinigen op basis van de kaasschaafmethode. Onze overheidsvoorzieningen voorzagen in een naoorlogse behoefte, maar zijn niet met de tijd meegegaan. Wij hebben een gereguleerde woningmarkt, maar geen woningnood en een leger zonder vijanden. Regels belemmeren de dynamiek in de arbeidsmarkt. Door gelijktijdig belasting te innen, subsidies en uitkeringen te verstrekken houden wij nu een bureaucratie in stand die zinloos geld rondpompt.
De huidige crisis vormt een uitgelezen kans om de inrichting van Nederland fundamenteel te veranderen. Ik denk dat we daarbij een andere benadering moeten volgen dan de weg die het Kabinet voor ogen heeft. Het principe is simpel. Ga niet uit van verandering van het bestaande, maar ga uit van een nieuw ideaalbeeld. Hoe willen wij Nederland in 2030 zien? Een nieuw beeld van Nederland wordt opgesteld op basis van succesvolle voorbeelden van andere overheden, met participatie en inbreng van de bevolking. Het ideaalbeeld is het perspectief dat enthousiasmeert. Daarna hebben we nog een lange weg van staatshervormingen te gaan, maar altijd met het doel voor ogen, een stip aan de horizon. En voor toekomstige generaties een gezond, schoon en sociaal Nederland.