Als er iets is wat ik leerde op de Leaning Lane, dan ik het wel het besef van het belang van het thema vrijheid. Het woord roept meteen de mooiste associaties op van ruimte, openheid, zin en plezier. Maar ook de vrijheid van keuzes kunnen en mogen maken (hoewel dat voor sommigen weer tot keuzestress leidt).
In de workshop die ik er gaf over WerkLust, ging ik op zoek naar de elementen van lust. Ofwel: waar krijg jij zin van, en hoe vertaal je dat naar je werksituatie? In de visualisatie waarin men even kon doen waar men zin in had, kwam vrijheid als essentieel element bij vrijwel iedereen naar boven. Niet gestuurd of belemmerd te worden, zelf kunnen beslissen, geen moeten.
Niet voor niets is er een ware explosie van het aantal ZP’ers de afgelopen jaren, die besloten hebben hun hart te volgen en niet langer voor een baas te willen werken.

Het rondetafelgesprek op zolder die avond tussen Mathieu Weggeman, Edu Veltman, Carina Benninga en Roland van Vliet was tevens aan het thema vrijheid gewijd. Mathieu Weggeman opende het gesprek met de prangende vraag hoe het toch mogelijk is, dat zoveel mensen verkiezen zichzelf op te sluiten in een gevangenis, die de organisatie heet. Dat is ook iets wat mij altijd zeer verwondert. De angst voor een onbekende vrijheid en voor de gevaren daarvan lijken groter dan het leed om te blijven in ziekmakende organisaties. Er volgt een abstracte filosofische discussie over de betekenis van vrijheid. Ligt deze in het je ontdoen van vrijheidsbeperkende regels en kaders of ligt het in de innerlijke vrijheid tot betekenisgeving (je mag er alles van vinden) en vrij te zijn van angsten. Ben je vrij als je voorbij enig belang of oordeel bent of zit het in de vrijheid om incongruent te zijn, m.a.w. iets anders te doen dan wat je zegt, denkt of vindt (en dat dan voortschrijdend inzicht noemen).
Roland van Vliet bracht een zienswijze die me aansprak: “Een rivier heeft oevers nodig om te kunnen stromen. De oevers zijn de werkelijkheid waarbinnen de vrijheid bestaat om er iets aan toe te voegen.”

Ik denk daarbij aan mijn eigen drijfveren om iets toe te voegen aan deze wereld in de vorm van bewustzijn; het je bewust zijn van de keuze die je hebt van wat je doet met de ervaringen die het leven je aanreikt. Om in vrijheid te kunnen kiezen is het wel van belang je te ontdoen van alles wat je vanuit het verleden kan bepalen, of je tenminste af te vragen of dat wel klopt. Mathieu Weggeman noemt het “neo naïviteit”, ofwel, je verwonderen als een kind met het bewustzijn van een volwassene. Het toe kunnen laten van deze verwondering vraagt het lef om een zekere chaos toe te laten wanneer je je zekerheden overboord gooit. De zekerheid van je overtuigingen overboord gooien is één ding, maar de zekerheid van mijn inkomen aan de kant zetten om mijn hart te kunnen volgen was ook voor mij heel griezelig. Dit niet doen en blijven in een ziekmakende organisatie was toen voor mij geen optie meer. Organisaties zien op deze wijze vele hardwerkende en betrokken werknemers vertrekken omdat ze hun drive en motivatie verliezen als ze niet kunnen doen wat ze zouden willen doen. Wat zou er gebeuren als deze mensen binnen de kaders van de waarden van hun organisatie de ruimte kregen om hun eigen richting te bepalen en beslissingen te nemen, wanneer ze weer zouden kunnen staan voor hun product en voor wat ze toevoegen aan het grotere geheel van de organisatie en ver daarbuiten?

Hoog tijd om meer aandacht te schenken aan sociale duurzaamheid. Herman Wijffels noemt het sociale innovatie, die nodig is om de mogelijkheden waar mensen over beschikken te kunnen benutten. Nu wordt dit potentieel nog niet voor de helft benut. Iedereen weet dat gemotiveerde mensen beter presteren. Organisaties en bedrijven kunnen hun medewerkers niet motiveren, maar ze zouden wel op zoek kunnen gaan naar wat hen beweegt en motiveert en daar ruimte aan bieden. Daar waar moeten bestaat kan geen liefde bestaan (liefde voor het werk), maar hoe verander je moeten in willen? Op zoek te gaan naar de elementen waar mensen zin van krijgen is de eerste stap richting het vergroten van die zin in werk. In de training WerkLust zoeken we naar deze elementen en naar hoe ze binnen organisaties te versterken. Ook in het SLOW event over Presteren op 30 sept a.s. gaan we hierop in.

“Er bestaat geen weg naar vrijheid, vrijheid is de weg”
Lao Tse