John,

Het is inderdaad leuk, boeiend en leerzaam om op deze wijze bezig te zijn met een begrip als vertrouwen. In onze dialoog zijn er in de afgelopen periode een aantal facetten van vertrouwen de revue gepasseerd. En, hoewel ik geenszins het idee heb, dat ik het begrip vertrouwen nu meer in handen heb, is het wel meer gaan flonkeren! En volgens mij is dat ook de bedoeling van vertrouwen: het gaat niet om het bezitten ervan, het onder de knie hebben, want dan wordt al heel snel macht. De dialoog is rond: Laat vertrouwen maar flonkeren!

In vertrouwen,

Ton

Dag Ton, alweer meer dan twee maanden geleden .... Is het een algemeen verschijnsel dat dialogen dood bloeden, of heeft het met andere aspecten te maken. Met mij bijvoorbeeld, omdat ik aan zet was? Als ik zo de blogjes lees dan zijn we het er beiden over eens dat "vertrouwen" een bijzonder ruim woord/begrip is waar een ieder zijn invulling aan geeft vanuit zijn of haar eigen context. Vertrouwen is bij uitstek een contextueel begrip. Een begrip dat we, wanneer een ander dit begrip gebruikt, te bevragen hebben. In coaching vanuit de dubbele hermeneutiek. Gebruikt de ander het woord vanuit een gemak? Hoe dipe is de beleving van het woord? En als ik dan meen de ander te begrijpen, ben ik dan in staat dat in woorden aan te geven?

Anyway, ik vond het wel heel aardig om zo te stoeien met dit woord/begrip.

B4N
John

Dag John,

tijdens de bijeenkomst van de VCC van afgelopen donderdag prikkelde Pieter de Kruijf me met de opmerking: Hoe zit dat met vertrouwen? Heb je er nog wel vertrouwen in? Dit mede naar aanleiding van het feit dat ook hij bezig is met het thema vertrouwen en daar blogs over schrijft.

Na onze laatste dialoog blijft een wat zoekend gevoel bij me over rond vertrouwen. Krijgen we de vinger achter wat vertrouwen nu echt is? Hoeveel aspecten zitten er wel niet aan vertrouwen?

Ook de vraag hoe het komt dat vertrouwen op dit moment zo'n enorme hype lijkt te zijn. Vertrouwen als thema van boeken, van discussie's, van blogs, als jaarthema van de Orde van Organisatieadviseurs, als thema van een recente NRC Focus en ga maar door. Wat zit er in de lucht als het gaat over vertrouwen? Gelukkig dat het bijna Pinksteren is!

Dag Ton,

Je schrijft: “Vertrouwen is een emotie, een hoedanigheid, die te koppelen valt aan beslissen, een besluit nemen, zet vanuit jezelf aan tot actie door te vertrouwen op... Hoop is meer gekoppeld aan je interne gebeuren, het tot rust komen en rust nemen... “

Het geeft mij wel een nieuwe manier van kijken naar deze twee elementen. We zouden ook kunnen zeggen dat vertrouwen een emotie is die aanzet tot handelen en hoop een emotie is die aanzet tot “zijn”. In “TriMetrix-taal” gericht op respectievelijk de externe en interne dimensie. Tegelijkertijd denk ik dat het ook een kunstmatige splitsing is die door elkaar heen begint te lopen zodra er een gebeurtenis plaats vindt die mij erg raakt.

Dat heb ik al eerder geschreven in onze dialoog. Vertouwen en hoop zijn beiden elementen, of als je wil emoties, die verbonden zijn aan een gemoedstoestand. Wellicht is vertrouwen daarom ook zo’n lastig begrip. Het is een begrip dat aan allerlei gevoelsintensiteit verbonden is en bovendien ook nog interactioneel geladen is. Daardoor zijn zowel “vertrouwen” en “hoop” een vloeibaar begrip voor mij. Vooralsnog kan ik het niet op één manier definiëren. Natuurlijk is het zo dat van Dale dat wel doet, maar voor mijn gevoel is het niet toereikend. Wellicht is het zelfs zo dat mijn taal nog niet toereikend genoeg is om het te omschrijven.

Dat is dan weer heel postmodern. Taal die nog ontoereikend is om datgene te verwoorden, dan wel te omschrijven wat we ervaren, bedoelen. Beschikbare taal die je vervolgens gebruikt in dialoog om nieuwe taal te vinden. In een irritatief narratief zoekproces.

Tot dialoog, John

Dag John,

Tsja, daar gooi je een thema in onze dialoog. Ergens in mijn achterhoofd hebben je opmerkingen over hoop en vertrouwen de afgelopen dagen liggen broeden. Volgens mij begrijp ik wat je bedoelt.

Terwijl ik zat te lezen in 'De ontknooping' van Marinus Knoope, dat gaat over de helende rol van ongewenste emoties, kwam ik op het volgende gedachtespoor. Knoope gaat in zijn boek in op wat ongewenste (wat is eigenlijk ongewenst?) emoties ons kunnen leren. De negatieve emotie van vertrouwen noemt hij wantrouwen, die van hoop hopeloos. Terwijl voor Knoope hopeloos een emotie is, die mij iets zegt over ontspannen, naar binnen gaan en opvattingen als '' er moet toch eigenlijk wel wat gebeuren', zegt wantrouwen meer iets over beslissen: wees op je hoede, er kan iets niet in de haak zijn.....

Kort doorvertaald naar onze dialoog: vertrouwen is een emotie, een hoedanigheid, die te koppelen valt aan beslissen, een besluit nemen, zet vanuit jezelf aan tot actie door te vertrouwen op...
Hoop is meer gekoppeld aan je interne gebeuren, het tot rust komen en rust nemen...

Is dit een richting waar we wat verder mee komen?

Dag Ton,

Heb een nieuw element toe te voegen aan vertrouwen. Het element van teleurstelling. Dat heeft te maken met "vertrouwen" en "hoop". Ik merk dat ik deze twee elmenten voor mijzelf nog verwar met elkaar. Met name op situaties waarbij iets in ontwikkeling is. Je kan daar over zeggen dat je er op vertrouwt dat het goed komt. Terwijl je het tegelijkertijd niet weet. Dat het meer een "hoop" is. Merk bij mijzelf dat er dan een soort "verontwaardigdheid" voor in de plaats kan komen. Zoiets van "maar ik vertrouwde er op". Klinkt wellicht wat cryptisch, maar misschien wel herkenbaar? Tot dialoog, John

Dat onze dialoog niet voldoet aan de voorwaarden voor een filosofische redenatie, vind ik op dit moment wel het minst belangrijk. Al dialogend komen we volgens mij wel verder, John.

Dat de cirkel rond is ben ik met je eens: ik leer mezelf kennen in relatie tot de ander. Voor mij is de cirkel, net als volgens mij voor jou, niet helemaal vlekkeloos rond, alhoewel de contouren wel steeds scherper worden. De cirkel kan voor mij nog wel wat gepolijst worden, maar dat komt nog wel.

We hebben geconcludeerd dat ik mezelf leer kennen in relatie met de ander. Ik ben nu wel heel benieuwd of en hoe we deze conclusie breder kunnen trekken. Ik bedoel, als we vertrouwen betrekken op een organisatie. Of beter, laten we onze focus richten op de kerkelijke gemeente (vanwege het feit dat we deze dialoog begonnen zijn van het Netwerk Kerk en Systemisch Werk).

In de kerk hebben we met heel veel 'zelven' te maken, die zichzelf leren kennen en vertrouwen in relatie met de ander, het andere gemeentelid, de Ander, de geheel Andere. Ik ben heel benieuwd naar jouw ideeën over de manier waarop zelf-vertrouwen doorvertaald kan worden naar organisatievertrouwen. Vloeit het zelf-vertrouwen van alle individuele gemeenteleden samen tot een gezamenlijk organisatievertrouwen?

Toen was het zomaar weer een tijd geleden dat ik gereageerd had. Niet uit desinteresse, maar meer het plannen he. Even gaan zitten en wat zinvols op papier zetten.

Ik blijf bij het vertrouwen bij het “zelf” hangen. Ik heb hier de laatste maanden veel over nagedacht. Ons “zelf” staat centraal bij vertrouwen. Wanneer we uitspraken doen over vertrouwen gerelateerd aan een eigen situatie, dan is het enige dat ik direct kan beïnvloeden mijn “zelf”. Ik kan er bijvoorbeeld niet voor zorgen dat de ander mij vertrouwd. Ja, ik kan mij op een bepaalde manier gedragen zodat de ander mij makkelijker kan vertrouwen, maar het is altijd aan die ander of hij of zij verandert. Ook in de uitspraak “Vertrouwen impliceert een bepaalde mate van overgave, van loslaten”, is het enige dat ik kan bewerkstelligen “mijn loslaten” en “mijn overgave”.

Wat is nu het verschil tussen “hoop” en “vertrouwen”? Hmm, het ligt dicht bij elkaar. Volgens mij is veel van ons vertrouwen gebaseerd op hoop. Het wordt vertrouwen wanneer er een zeker patroon ontstaat waarbij deze hoop niet beschaamd is. Zeg maar een bepaald verwachtingspatroon dat zich vaker bewijst. Voorbeeldje: mijn vertrouwen in mijn vrouw Christine is gebaseerd op het feit dat ik haar al 32 jaar ken. Mijn “zelfvertrouwen” is gebaseerd op het feit dat ik mijzelf al 52 jaar ken (en nog steeds bezig ben om mijzelf beter te leren kennen). Ik vertrouw mijzelf niet in alles :-)

Dan is de cirkel rond, want hoe leer ik mijzelf kennen? Juist! In relatie met de ander. Volgens mij voldoet het voorgaande niet aan alle voorwaarden voor een filosofische redenatie, maar dat is het aardige van een dialoog.

Inderdaad, gedachten om van te gaan duizelen. Essentiële vragen, die volgens mij meer betrekking op een ander thema als vertrouwen. Tegelijkertijd zijn vragen als deze wel essentieel om te stellen als het gaat over vertrouwen. Het gaat immers om de vooronderstellingen.

Uiteraard speelt voor mij ook het spirituele of religieuze aspect mee. Dat aspect is mijns inziens zelfs funderend voor de overige vragen. Immers: uit welke bron weet ik? (Even tussen haakjes, mijn visie hier is gevoed door de reformatorische wijsbegeerte, een christelijk-filosofische, waar VU-hoogleraren Herman Dooyeweerd en Dirk van Vollenhoven de founders van zijn).


Om echter niet de relatie met ons thema vertrouwen te verliezen wil ik proberen om met dit gedeelte van onze dialoog tot een voorlopige afronding te komen. Ik doe een poging:

Vertrouwen is een relationeel begrip. Voorafgaand aan het relationele naar anderen gaat het relationele aspect van ik en mezelf. Hoe verhoud ik me daartoe? Hoe kom ik tot mijn doel?

Ik ben ervan overtuigd dat ik nooit ten volle zal kunnen weten. Aan het weten gaat voor mij nog de religieuze dimensie vooraf: ben ik degene, die zelf vormgeeft aan mijn bestaan? Komt mijn bestaan vanuit mijzelf? Of is mijn bestaan vanwege een ander, de Ander, die mij tegemoet treedt en zegt "Ik ben, die Ik ben"? Wat mij betreft het laatste! Nu ik dit zo wegschrijf, realiseer ik me dat met dat laatste tegelijkertijd weer het relationele aspect naar boven komt.

En dit schrijf ik dan op de dag van de gemeenteradsverkiezingen.... Ik vertrouw op een voor onze gemeenten goede en mooie uitslag en ga vandaag eerst genieten van het 'feest van de lokale democratie!'

Dag Ton,

Je vraag: "Is zelfvertrouwen misschien: zijn wie ik in mijn diepste zelf ben?" vind ik erg mooi. Zijn wie ik in diepste zelf ben heeft voor mij een enorm rijke lading. Het heeft een "tot je doel komen" Ik denk daarbij ook aan de top van de piramide van Maslov. Zelfrealisatie. Het er alles uithalen wat er in zit. Ik wil hier, naast het filosofische aspect die deze gedachte heeft, ook nog het spirituele aspect aan toe voegen. Wie ben ik ten diepste "bedoeld om te zijn". Ben ik een persoon die bedoeld is om iemand te zijn, of ben ik iemand die zelf vorm geeft aan zijn. Als ik hierover nadenk wordt ik gewoon een beetje duizelig ;-) Kan ik dit uberhaupt wel weten?

Je hebt wel gelijk, John, dat het gebruik van de terminologie 'relationeel begrip' impliceert dat er een ander is. Laat ik duidelijker zijn: ik ben het helemaal met je eens dat er ook iets gezegd kan en moet worden over zelfvertrouwen.

Hoe verhoud ik me tot mezelf? Kan ik op mezelf vertrouwen? Hoe kan ik, die nu schrijf en nadenk over zelfvertrouwen, tegelijkertijd van mijn zelf verschillen en er ook weer mee samenvallen?

Wat ik mooi vond om te lezen over het werkwoord vertrouwen is dat het taalkundig behoort tot een klasse van werkwoorden, die duiden op 'toewenden tot iets of iemand'. Doordat ik me tot jou wend met deze digitale dialoog bind ik mij op de een of andere manier aan jou. En jij aan mij.

Zo ongeveer zit het ook met zelfvertrouwen. Ik wend me tot mijzelf, mijn diepste drijfveren, tot datgene wat fundamenteel in mijn diepste ik verankerd is. Ik keer me dus naar mezelf toe. In hoeverre kan ik op mijn diepste overtuigingen vertrouwen? Is zelfvertrouwen misschien: zijn wie ik in mijn diepste zelf ben?

Volgens mij zit ik aardig op de filosofische toer, maar daar ben ik wel door jou uitgedaagd met je opmerkingen over zelfvertrouwen. Ik ben er nog niet helemaal uit. Want: als ik zelfvertrouwen heb, heb ik dan ook vertrouwen in mezelf?

Dag Ton,

Vertrouwen als "relationeel begrip" vind ik mooi geformuleerd. Wat mij echter opvalt is dat je daarbij, haast als automatisme, "de ander" noemt. Ik heb mijn focus echter nog op de relatie "met mijzelf".Zeg dus maar het zelfvertrouwen. Als het daar "niet goed" zit heb ik geen basis om het vertrouwen met de ander te leggen. Voor met wat ik nu weet kan ik pas de ralatie met een ander aangaan wanneer ik mijzelf "gevonden" heb. Ben het met je eens dat "de kip-ei" gedachte daarbij interessant is. Ons basisvertrouwen wordt, vanuit de optiek van de ontwikkelingspsychologie, al heel vroeg gelegd vanuit de relatie met onze ouders. Onze vader en moeder. Terwil ik zo schrijf merk ik net als jij dat mijn focus nog erg breed is. De trechterende gedachte daarbij is echter de grondgedachte dat ik als persoon de enige ben die kan "bepalen" over hoeveel vertrouwen ik beschik. Natuurlijk is je omgeving daarbij van grote invloed, maar het blijft een feit dat ik degene ben die als enige echt voor mijzelf kan beslissen. Wellicht dat je vanuit allerlei richtingen daar beperkingen op kunt hebben, maar ons zelfbeslissingsrecht is hetgene dat ons als mens uniek maakt. Even doortrekkend naar de christelijke context: zo zelfs dat het in ons is gelegd dat wij "nee" kunnen zeggen tegen onze Maker.

Nou, dat is wel stevige kost voor een donderdagavond zeg ... mag het wat luchtiger :-) Hmm, dit is echter wat een dialoog leuk maakt. Zo maar neer schrijven wat naar boven komt. Tot dialoog.

Dag John,

Met je vraag 'Zal datgene wat ik wil zijn doel bereiken?' heb je tegelijk wel iets kernachtigs te pakken. Op het gevaar af van een 'kip-en-ei-redenering' zou mijn eerste reactie op je vraag luiden: volgens mij heeft die vraag met iets te maken dat voorafgaat aan vertrouwen. Of je daarmee kunt zeggen dat het ook een noodzakelijke voorwaarde voor vertrouwen is?

Essentie van vertrouwen is voor mij dat het een relationeel begrip is (daarover kunnen we het later nog wel eens hebben.). Pas in relatie, in contact met een ander, kan vertrouwen tot zijn recht komen. Of schiet ik nu gelijk al alle kanten uit in onze digitale dialoog?