Uit het keurslijf stappen is het devies

Angstig bekijken wij de voorpagina van het Financieel Dagblad, nemen in een oogwenk notie van de opening van de internationale beurzen, slaken een diepe zucht en nemen een slok koffie. Wat zal deze dag ons weer gaan brengen is een gedachte die steeds vaker opduikt als een vanzelfsprekend in plaats van uitzondering.

Het is ook niet zo gek, want als verantwoordelijke van een onderneming is het heden ten dage ook niet echt makkelijk. Je moet van goeden huize komen om in dit economisch klimaat met visie en daadkracht leiding te blijven geven aan de onderneming. Juist nu zijn deze aspecten belangrijker dan ooit tevoren om de onderneming te brengen naar duurzame groei.

Turbulente jaren

Al drie jaar op rij maakt het bedrijfsleven turbulente tijden door. De Europese schuldencrisis is al geruime tijd een blok aan ons financiële been. Dit is een grote drijver achter alle bezuinigingen die er nationaal worden doorgevoerd.

Banken maken het bedrijfsleven nog steeds niet makkelijk en opereren nog steeds met de voet op de rem als het gaat om het verstrekken van ondernemingskredieten en leningen. Als klap op de vuurpijl daalde in het laatste kwartaal ook nog eens, de altijd zo sterke, uitvoer van goederen met maar liefst 2% (CBS).

De consument
Nergens is zo goed de actie-reactie theorie te beschrijven als die geldt voor die van de media. Een krantenkop “nieuwe crisis dient zich aan” heeft een snoeihard gevolg op het gedrag en vertrouwen van de consument. Wat media overigens nog steeds niet lijken te beseffen is dat het uiten van dit soort “taal” schieten in de eigen voet betekent.

Een direct gevolg is namelijk dat consumenten zich drie maal achter de oren zullen krabben of zij het dagbladabonnement wel zullen verlengen, of voor de aanschaf van de nieuwe fiets maar overgaan tot de winkel “marktplaats.nl”. Daarbij niet te vergeten dat als gevolg van de teruglopende oplagecijfers de brandmanagers van menig multinational de voorkeur geeft aan een social media campagne in plaats van dagblad.

De werknemer
Steeds meer ondergaat de werknemer binnen de muren van de onderneming een heuse gedaantewisseling. Tot zover wij de geluiden, uit menig leidinggevendenoverleg, voor waar aan mogen nemen.

Er zijn overigens situaties te noemen waar goed is voor te stellen dat die gedaantewisseling een feit is. De afkoeling van de economie heeft haar effect immers op hoe werknemers kijken naar de vooruitzichten.

Het aankondigen van ontslagrondes zoals bij Tom Tom, Telegraaf Media, NXP en ING heeft absoluut zijn weerslag binnen deze bedrijven als ook daarbuiten.

Dit zal tot het gevolg hebben dat het recent vrijgegeven werkloosheidcijfer nog niet zal stoppen bij 455.000 mensen (CBS oktober2011). Medewerkers zullen de komende maanden wel een beetje minder proactief zijn en even niet het hoofd boven het maaiveld uitsteken. Tja, en hoe houd je dan nog de boog van je medewerkers gespannen?

Ziekteverzuim
Nog een spook waarmee het bedrijfsleven heeft te kampen is die van het stijgende ziekteverzuim. In het laatste jaar is ook dit percentage weer verder gestegen naar een gemiddelde van 4,1%. De kostenpost per kwartaal komt uit op zo’n slordige 2.6 miljard Euro. Wat de relatie is tussen een afnemende tevredenheid is nog moeilijk te zeggen. Al gaf Jeffrey Pfeffer in een lezing bij de Universiteit van Tilburg aan dat deze afname wel een internationaal fenomeen is.

Al deze ontwikkelingen zetten de deur ook open voor het maken van excuus en zorgen ervoor dat er voorkomen wordt dat de zaken eens goed en anders worden aangepakt.

Juist in deze tijden is de onderneming erbij gebaat dat er mensen opstaan die de rug rechten en op de barricaden gaan staan. Dit vergt alleen wel een heldere visie, andere gedragingen, nieuwe methoden en acties. Je kunt immers problemen niet oplossen met denkwijzen en acties waardoor zij zijn ontstaan (Einstein)

Het bewegen in een nieuwe richting

In de loop der jaren zijn ondernemingen zich steeds meer gaan gedragen als minder flexibele instanties. Gevangen in het keurslijf van de aandeelhouder is het echte ondernemen steeds meer ondergeschikt geworden. Bedrijven zijn zich ook steeds meer gaan inrichten om maar in dit keurslijf te kunnen blijven passen.

Het verschil maken in de toekomst vraagt om innovutie, innovatie en revolutie (Society 3.0). Ronald van den Hoff beschrijft in zijn boek Society 3.0 de opkomst van de zo gehete wereldburgers:

• I. Zij zijn open, transparant en onbevooroordeeld
• II. Zien verschillen tussen mens en cultuur als bron van creativiteit
• III. Willen van en met elkaar leren, groeien en samenwerken
• IV. Zijn nieuwsgierig naar andere culturen en zelfreflectie op hun eigen cultuur
• V. Ervaren zichzelf als lid van de wereld en niet speciaal als burger van een natie of stad
• VI. Handelen vanuit transnationale waarden en normen

Deze wereldmensen zijn niet uit op zelfverrijking ten koste van anderen maar deze mens deelt vanuit intrinsieke betrokkenheid in plaats van extrinsiek. Zij delen, wisselen ervaring uit, verbinden zich en brengen gezamenlijk waarde tot stand.

Effectief kunnen inspelen op deze ontwikkeling noopt de onderneming van nu de vraag te stellen: ‘waarom doen wij de dingen die wij doen’? ‘wat wij toen besloten hebben te doen, werkt dit nog?’ ’en ‘wat moeten wij doen om het beter te doen?’

De toekomst vraagt om het herijken van de ondernemingsvisie. Deze visie zal helderheid, eerlijkheid, verbondenheid en creativiteit moeten bevatten.

Helderheid
Om mensen te kunnen bewegen zal een ‘shared vision’ nodig zijn. Een doelgerichte centrale boodschap, met alle betrokkenen gecommuniceerd worden zodanig dat hij de mensen naar gewenste inzichten, acceptatie en motivatie leidt (krachtbron van een lerende organisatie). Cees Hoogendijk noemt ‘het motief’ als een belangrijke pijler om te kunnen komen tot een lerende organisatie.

Eerlijkheid
Een steeds belangrijker wordend aspect is de weg waarlangs de ‘shared vision’ gerealiseerd gaat worden. Stakeholders rekenen keihard af met buitenproportionele verrijking dat ten kostte gaat van onderneming of van de maatschappij.

Er is een verlangen naar eerlijkheid en authenticiteit, iets dat zijn intrede direct mag doen in het hedendaagse recruitmentproces. Van ellenlange uitgekristalliseerde ondervragingsprocessen met wederzijdse trucage moeten wij naar authenticiteit en gelijkheid. Recruitment waarbij de werkgever zich openstelt om aangeboden talent te mogen ontwikkelen.

Verbondenheid
Het individueel kunnen bijdragen aan een groter geheel of het te bereiken doel herbergt een steeds groter verlangen van individuen. Marcel van Marrewijk zet in zijn boek Cubrix o.a. verschillende waardesystemen uiteen. Deze holistische vorm van verbondenheid wordt gezien als een van de eigenschappen van het turkoois waardesysteem.

Dat ook de maatschappelijke verbondenheid belangrijker aan het worden is wijst onderzoek steeds vaker uit. Recentelijk peilde de organisatie van het Fair Career event dat 70% van de ondervraagden graag voor een onderneming zou willen werken waarbij duurzaam ondernemen actief wordt nageleefd. Deze diepere motieven zullen dan ook op gestructureerde wijze inzichtelijk gemaakt en onderhouden moeten worden om individuen duurzaam te kunnen binden.

Creativiteit
Om te komen tot nieuwe denkwijzen is creativiteit nodig. Creativiteit binnen de onderneming moet worden aangewakkerd. In de loop der jaren is er steeds minder tot geen ruimte meer om buiten kaders te denken.

Sir Ken Robinson, hoogleraar onderwijs ontwikkeling, innovatie en creativiteit ziet de oorsprong hiervan al liggen in het onderwijs. Wereldwijd benadrukt hij dat er meer ruimte geboden moet worden om creatief te kunnen zijn, fouten te mogen maken om met originele ideeën te komen.

De innovaties van morgen zullen bedacht worden door de mens, daarom is het een must dat er buiten kaders gedacht moet worden. Een voorwaarde is het aanmoedigen van deze creativiteit als basis voor het vinden van nieuwe oplossingen voor de problemen van morgen. Het fundament zal moeten liggen binnen het basisonderwijs, hier zal ontdekking en stimuleren essentieel zijn.

Talent
Ook ten aanzien van het herkennen en ontwikkelen van talent zal meer creatieve ruimte geboden moeten worden. Een onderneming zal een bijdrage moeten leveren aan de ontwikkeling van individueel talent. Het zal een klimaat met die faciliteiten moeten bieden om talent herkenning en ontwikkeling mogelijk te maken.

Nu ligt er op dit vlak een enorme uitdaging. Richard van der Lee (Visie op talent) onderzocht hoe het gesteld is met het beeld dat medewerkers hebben over hun leidinggevende.

Slechts 31,1 procent van de medewerkers is overtuigd van mening dat zijn/haar leidinggevende capabel genoeg is om een bijdrage te leveren aan de individuele talentontwikkeling. Ook onder de leidinggevenden was de uitkomst niet echt overtuigend met slechts 50 procent.

Het is tijd om uit het keurslijf te stappen en richting te geven aan een positieve verandering binnen de onderneming. Dit zal mogelijk worden door af te stappen van veel gebaande paden.

Een eerste aanzet ligt bij het verbeteren van het algehele "klimaat" binnen de onderneming. Medewerkers moeten het vertrouwen hebben dat zij meetellen en mee mogen doen.

Het echt begrijpen van je medewerkers is een belangrijke eerste stap om ze vervolgens richting te geven. Hierbij zal de mate van beleving, spirit en passie de graadmeter zijn hoe talent zich succesvol kan ontvouwen. Vanuit dit inzicht kunnen managers fungeren als de gelei voor het ontwikkelen van high performing teams.

Werken aan het het scheppen van die context waarin ieder teamlid zich maximaal kan ontplooien en ontwikkelen. De reis van het (her)ontdekken, richting geven, ontwikkelen en verankeren van een continu leerproces kan beginnen.

Jos van Snippenberg (www.dantefactor.nl)

De dantefactor