Er valt volgens mij niet heel veel uit te diepen rond het gevoel van wederkerigheid. Wat mij opvalt is dat sommigen het meer hebben dan anderen. Misschien is het nog zwartwitter: sommigen hebben het, en anderen in het geheel niet. (Hoezeer ik iemand de vrijheid gun om een bepaalde prijs voor een bepaalde dienst te vragen, heb ik tegelijkertijd behoorlijk moeite met ‘overvragen’, met het disproportioneel onttrekken van waarde aan de medemens, met het ongebreideld onttrekken van woekerwinsten aan de samenleving.)

Je hoort mij niet zeggen dat elke dienst een wederdienst moet opleveren, het gaat om een bepaald gevoel. Dick Simons noemt dat de sociaal-emotionele balans. En Marcel van Marrewijk rept van de Interdependente Samenleving. Hoera. Het gaat niet om rekenen, het gaat al zeker niet om afrekenen. Maar er is zoiets als een ‘saldo’ tussen mensen en hun bezigheden.

Die menselijke bezigheden zijn mijns inziens vrijwel altijd ‘commercieel’ (anders zijn ze volstrekt onbaatzuchtig en dat is niet zo breed gezaaid). Maar dan moet je wel het woord commercieel wat langer over je tong laten gaan. Volgens mij heeft het eerste stukje ‘com’ alles te maken met ‘samen’. In zekere zin zijn wij mensensoort in elk contact op een of andere manier bezig onszelf ‘te verkopen’. Dat is: de ander te laten zien wat men waard is. En kijken of je daar vervolgens samen iets mee kunt. In de meest uiteenlopende opzichten trouwens. Niks mis mee toch? Zeer commercieel, dat wel.

Het zal trouwens niet lang meer duren of het socio-business-netwerk waarin wij ons bevinden, gaat komen met een ‘tegenwaarde’ van een ‘Mindzers-bijdrage’. Et voila: een poging tot het concretiseren van het intermenselijk saldo. Of die poging een gewenste is dan wel een succesvolle, laat zich nog raden. Hoe commercieel ben jij precies, en wat is dat voor jou? (Had ik beter andersom kunnen vragen.)

Waarom vrijheid een Belangrijk woord is.. het mooie aan vrijheid is dat deze fluctueert, meegroeit en nooit gelijk is. Waar ik als kind het woord vrijheid hoog hield mbt kunnen doen wat ik wil, is deze met de tijd gewijzigd naar innerlijke vrijheid. Maar de achterliggende gedachte is altijd: welke grens kan ik oprekken en tot hoever, wat maakt mij nu echt vrij, en in elke situatie, met ieder mens, met elke stap die ik neem denk ik daaraan. Dit verplicht (onvrijheid?) mij constant na te denken over mijn kaders, normen en grenzen. Deze dan ook nooit voor lief te nemen, aan vast te houden, de wereld daaraan af te meten. Het heeft wellicht ook te maken met de drang naar vernieuwing, verandering. Waarbij ik niet uit het oog wil verliezen dat een status quo ook best goed kan zijn, maar misschien ook verbeterd kan/mag worden.

Het is een oerdrang die ik al als klein meisje had, nog voor ik echt gevormd was. ik plaats mezelf dan ook (met veel te grote mate van passie) graag in grenzeloosheid en in situaties waarin ik op de proef wordt gesteld. Dat vindt ik leuk, lollig en soms enorm pijnlijk. Want vrijheid bestaat niet, niet echt. De grootste vrijheid ligt in jezelf namelijk en niemand is vrij, iedereen leeft binnen zijn eigen regels en wetten, dat stemmetje dat dingen tegen je roept, je eigen beperkte gezichtsveld. Want uiteindelijk bij ieder stap die ik ondernam om mn vrijheid te vergroten, en ik kan zeggen dat ik in enorme vrijheid leef op dit moment, blijkt er een nieuwe grens te staan.

En dat zie ik dan wel weer terug in die wisselwerking tussen je ik, de werkelijkheid en 'de ander'. Het is nooit af en lust door, groeit, en veranderd dus. Wat wel blijft is de basis, of basisbehoefte, je kernwaarde dus.

Wederkering meteen onmacht? Of pas al je je er machteloos door voelt? En is het dan iets dat je blijft najagen? absolute wederkerigheid. Trouwens, is wederkerigheid duidelijk, want ik vrijheid niet altijd duidelijk? Grappig dat je het met waardebapeling linkt, kan je dat nog iets meer uitdiepen?

Dualist? Zacht uitgedrukt nog, wat mij betreft. In Spiral Dynamics heet dat Geel. In Belbin heet dat Plant. En volgens humanist Coornhert heet het Twijfel: Hij die niet twijfelt, zal nooit iets leren. Een mooie kwaliteit voor dialoog volgens mij: het vermogen om je mening bij te stellen, simpelweg omdat je de mening van de ander ook een hele goede vindt. Vinden is niet het probleem. Het kiezen wel natuurlijk. In de echte zuivere dialoog kiest de dialoog voor je. Althans, zo heb ik het begrepen. Ik denk dat ik nog wat jaartjes moeit groeien om dit aan den lijve te ervaren…

Even over de vorm van onze digitale dialoog. Ik heb jouw tekst uitgeprint en er vervolgens aantekeningen in gemaakt. Die heb ik er nu naast terwijl ik dit zit te tikken. Technisch gezien zou je dit kunnen faciliteren, door bij mijn posting jouw tekst er nog tijdelijk in te laten staan. Maar nee, liever niet hoor. Beter om hier geen functionaliteit voor te maken, beste Cyberdigmaatjes! Ik vind trouwens wel dat je een posting niet meer mag bewerken als hij al is ingehaald door een posting van de ander, vind je ook niet? Leon, lees even mee!

En ja, leuk hè? Om via dit medium even lekker de diepte in te gaan van het detail. Fenomenologie heet dat geloof ik. En in plaats van overpeinzen gebruik ik graag het woord mijmeren…

Of mijn Belangrijke Zin nieuwe inzichten heeft opgeleverd ten aanzien van mijn propositie? Ik denk het midden tussen ‘het zat er al in’ en ‘dat is het wat mij heeft gemaakt’. Nog zo’n mooi boek: “Ik ben een vreemde lus” van Hofstädter. Ik denk dat hij de werkelijkheid beter raakt. Hij doelt op een continue wisselwerking tussen mijn ik-beeld en de buitenwereld, waardoor mijn ik-beeld ontwikkelt en weer interageert met de buitenwereld, waardoor mijn ik-beeld verder ontwikkelt. Ik denk dat het uitdiepen van die vier Belangrijke Woorden net zo’n proces was: ze kwamen – door interactie met anderen – uit mij, en hielpen mij mijzelf weer een beetje te duiden. Het kan zijn dat ik daardoor weer anders tegen die woorden aankijk, of ze zelfs ooit weer achter me laat. Hoe was die reclame ook weer? Een beetje van Maggi en een beetje van jezelf. Lekker soepje. Elke keer anders.

Vrijheid vind ik een prachtig Belangrijk Woord. Ben blij dat het in jouw rijtje staat. En ook ongelooflijk duaal. Dat heeft met jouw andere vraag te maken: waarom vind ik Wederkerigheid belangrijk? Omdat je volgens mij als mens alleen bestaat in de relatie tot de andere mens. Denk aan die Vrijheid: als er geen ander zou zijn, hoe zou je het dan moeten definiëren? Kun je dan wel van vrijheid spreken? Is het nodig om zo’n woord te hebben? En zodra die ander er wel is, dan is je vrijheid meteen beperkt, althans als jij de vrijheid van die ander wenst te respecteren. Het woord vrijheid is geboren uit onvrijheid? Hoe duaal wil je het hebben? Is niet-wederkerigheid meteen onmacht? Ik bedenk wel dat ik toen ik vroeger voor een organisatie werkte me regelmatig afvroeg of ik mijn salaris waard was. Later, dat was kortstondig bij zo’n groot adviesbureau, vroeg ik mij af of het verschil tussen mijn klanttarief en mijn inkomen niet te groot was; had ik wel moeite mee. Voor mij is wederkerigheid dus ook en vooral balans. Als zelfstandige zit die geheel anders in elkaar, bestaat uit diensten en wederdiensten, uit relaties en uit wat een klant mij waard vindt… Dus ik schuif vanuit ‘waarde’ steeds meer op naar ‘waardering’ geloof ik. (Moet je mee oppassen met zes studerende kinderen en een hypotheek trouwens…)

We denken behoorlijk parallel schat ik in. Maar ik haal een wezenlijk verschil uit jouw laatste alinea. Waar jij je af vraagt hoe de dingen zijn gekomen, en misschien een verklaring krijgt, vraag ik me vooruitkijkend af hoe ze zullen gaan, en weet dat natuurlijk niet. Ik laat wat gebeurd is snel los. Het mooie van een goede dialoog is dat je je niet kunt onttrekken aan wat gezegd is. Dat maakt dit alles tevens tot een goede persoonlijke exercitie.

De reden dat ik er als de apen zo snel bij was om met jou in dialoog te willen is exact wat ik krijg: vragen waar ik over na moet denken en die echt niet zo te beantwoorden zijn zonder dat dit tekort doet aan. En ik denk dat wij beide dualisten zijn (vraag me wel eens af wie het niet is eigenlijk). Heb daar van het weekend wel over na zitten denken want papier is net als een mening ("vinden") zwart/wit. En in mijn zijn ben ik dat nou juist helemaal niet ondanks dat ik in mijn "vinden"behoorlijk rechtlijnig over kan komen. Als ik met mijn "zijn" onderwerpen analyseer en herkauw zitten daar veel meer nuances aan, bijna alle mogelijke nuances. Alleen voor de gesprekken in het algemeen zijn deze nuances niet (voor mij iig niet) constructief. Dus kies ik. En vind ik. Hoewel ik ondanks dat vinden mezelf heus wel in een situatie kan aantreffen die lijnrecht tegenover het vinden staat, ook ik ben wel eens slachtoffer van macht, het geven van macht aan een ander. En toch ervaar ik dat ook als prettig, de irritatie, boosheid, machteloosheid. Juist omdat dit weer stof tot complexe analyses geeft. En in het verleden heeft het groei veroorzaakt .

En sta ik ook aan de andere kant van macht, wellicht nog vaker omdat ik vaker geen macht aan anderen geef dan wel. maar macht gaat inderdaad verder dan voorbesproken situaties. Ben je aangeraden boek aan het lezen en het lijkt me leuk om daar de dialoog over te blijven houden. Ik heb zelden de kans om per gedeelte, per overpeinzingen met anderen de dialoog in te gaan. En als we dan toch in dialoog zijn vind ik het ook leuk de overpeinzingen erbij te benoemen. Het is makkelijk een stelling neer te zetten; de weg ernaar toe blijkt vaker interessanter.

Jouw propositie, heeft deze je nieuwe inzichten opgeleverd? Is het een propositie geworden van waaruit je nu keuzes maakt? of blijkt dat dit eigenlijk al in je blauwdruk te hebben gezeten al die jaren en is het nu glashelder geworden?

Mijn woorden... goh... vier maar? Even denken want dat kan ik vanuit verschillend perspectief benaderen. De rode draad in mijn leven maw mijn kern(kwaliteit, keuzevoorliefde), vanuit het Imago perspectief: de woorden en dus het beeld dat ik zou willen uitdragen. Of vanuit de doelen die ik nastreef die overigens de rode draad in mijn leven ondersteund omdat ik vanuit die doelstellingen keuzes maak. mmmm (en in hoeverre is dat verweven geraakt waardoor je niet duidelijk meer kan zien of deze zgn keuzevoorliefde geboren is uit een doelstelling, een aandrang). Ik ga voor de woorden die voor mij het allerbelangrijkste zijn in mijn leven en van waaruit ik alles doe of laat: Vrijheid, groei, kracht, Dare2be (durf te zijn en niet perse durven). En met name vrijheid is interessant want elke vrijheid lijkt weer beperkingen op te leveren, hoe vrij kan je als mens zijn...

propositie kan dan zijn; Durven te zijn, levert vrijheid en kracht om te groeien. (uit de losse pols want zie al dat andere combinaties ook interessante gevoelens en denkbeelden opleveren, niks is wat het is).

De vraag die ik dan weer interessant vindt is: waarom zijn dit de woorden die jij kiest, welke historie heeft dat en is deze terecht? waarom vind je bijvoorbeeld wederkerigheid belangrijk? Om de brug naar macht te maken: heb je geen wederkerigheid ervaren en dus een onmachtspositie daarin waardoor dit hoger op je agenda is komen te staan of was dit voor jou altijd al een voorwaarde? En ja ik ben de waarom mens, waarom zijn dingen zoals ze zijn, hoe is dat zo gekomen; het is die weg ernaar toe die mij meer boeit dan het eindresultaat.

Let's stay in dialogue! (Al is het maar omdat het laatste technische duiveltje ook is opgelost, zodat er na het knopje Opslaan op mijn PC ook daadwerkelijk iets gebeurt. Hulde aan Leon, want dit was een lastige.) Misschien niet per sé meer op dagbasis, maar toch. En wees gerust: ik snap mijzelf ook niet altijd helemaal.

Vriend en professor Mauk Mulder schreef De Logica van de Macht en het is tevens studentenstof. Je kunt het boek inmiddels gratis downloaden op www.maukmulder.nl. Hij schrijft op blad 7: "Aan het begrip macht kleeft vaak een negatieve betekenis. Macht is een van de krachtigste (!) zaken van teleurstelling, ontevredenheid, frustratie, leed en van geblokkeerde menselijke ontplooiieng, creativiteit. Maar macht is een onontkoombaar bestanddeel van de maatschappij, en behalve noodzakelijk ook nuttig. En verderop - ter bevestiging van jouw inbreng - "De minder machtige is mede verantwoordelijk voor de machtsrelatie." Daar zit volgens mij heel veel betekenis in.

Wat wil jij verder aansnijden? In mijn eerste posting had ik het over die workshop Wat Woorden Willen, en dat voor mij belangrijke woord Kracht. Vervolgens formuleerde ik daar met de hulp van medeworkshoppers nog drie ook belangrijke woorden bij: Perspectief, Ontwikkeling en Wederkerigheid. Ik werd uitgenodigd met die vier woorden een zin te maken. Wat bleek: volgorde- en intonatieverschillen leiden tot veel meer 'zinnige' mogelijkheden dan ik aanvankelijke bevroedde. De exercitie mondde uit in mijn meest aansprekende zin:

"vanuit Perspectief in Wederkerigheid Ontwikkelen van Kracht".

Je zou het mijn meta-propositie kunnen noemen. Hij voelt goed in ieder geval.

In een van jouw eerste postings kwam je ook met voor jou belangrijke woorden. Kun je ze nog eens noemen? En kun je ze dan ook uitbreiden tot vier? En valt daar wellicht dan ook jouw Belangrijke Zin mee te maken? Neem gerust het hele weekend hoor! Voel je trouwens niet verplicht: we zijn in dialoog tenslotte.

De vraag is niet simpel te beantwoorden met een oplossing omdat er een vraag voor ligt: de "waarom" vraag. De waarom vraag vertelt ook waar de oplossing in ligt. Want: waarom erger je je aan dat bordje? Omdat je niet achter de hiërarchische werkvorm kan staan? Omdat er te weinig parkeerplaatsen zijn? Omdat je de directeur en/of zijn werkwijze niet uit kan staan?

Al deze drie vragen leveren een andere aanpak op. Als je je niet kan vinden in een hiërarchische werkwijze dan zou je jezelf moet afvragen of je daar wel moet blijven werken. Anderzijds zou jij degene kunnen zijn die kan laten zien dat een niet hiërarchische structuur meer op kan leveren. De oplossing is dan met een voorstel te komen die die winst blootlegt. Zonder daarmee af te doen aan de keuze die een onderneming genomen heeft. De aandacht ligt daarbij dan op nog betere groei bijvoorbeeld.
Als er te weinig parkeerplaatsen zijn dan is een oplossing met een voorstel te komen ene project op te starten die dit probleem uit de weg helpt waarbij in de nieuwe situatie de directeur wel/geen eigen plek krijgt.

En bij de derde kan je je afvragen wat je niet uit kan staan, waarom dan en wat je eraan zou kunnen doen. En vaak ligt dan de oplossing bij jezelf. Als de keuzes van de directie van negatieve invloed zijn op de groei van een onderneming, geldt de eerste oplossing weer. Namelijk dit in een voorstel blootleggen.

Dus dat bordje heeft feitelijk niks met macht te maken en ook niet het vertoon ervan. Het heeft te maken status symbool en wereldbeelden.

Dus jouw vraag: kun je iemands macht ontkennen, en tegelijkertijd met hem of haar verbonden blijven? Ik zou niet weten waarom niet. Macht ontkennen betekent niet dat je geen respect hebt voor de kennis, het potentieel, de rol die iemand vervult. Gelijkwaardigheid is daarbij het woord, en dat ligt bij jezelf. Als je voldoende zelfwaardering hebt, je eigen potentieel kent, dan weet je dat jouw rol in het geheel net zo waardevol is als die van een ander. Niemand heeft macht over mij, waarom? Waarom zou iemand macht over mijn gevoel, mijn zijn, mijn keuzes hebben? Dat kan toch helemaal niet? Ik ben het zelf toch die mij de kans geeft om me te ergeren of er niks van te vinden, dat doet toch niemand anders. als je een verandering teweeg wilt brengen (wat je met dat bordje wilt) en niemand luistert naar je of erkent je dan zijn er twee vragen: breng je het wel op de juiste wijze en: wordt het geen tijd om dan ergens anders heen te gaan waar je je energie beter en constructiever kan gebruiken?

Doorgaan of niet: wat mij betreft wel want of nu overeenstemming hebben of niet: er zijn nog best wel wat onderwerpen op de wereld die we hiermee uit kunnen lichten. en ik ervaar je als een uitdagende partner om mee te dialogen (omdat ik je af en toe niet volg en daarom flink kraken moet, lekker).

Volgens mij hebben we qua kracht en macht wel overeenstemming bereikt (zo dat al de bedoeling was, maar toch). Gerard Endenburg, de man van de sociocratische besluitvorming, praat van de baas en de knecht. De eerste machtig, de tweede onmachtig. En voegt er vervolgens aan toe: de knecht hoeft niets anders te doen dan de macht van zijn baas te ontkennen. Dat is wat jij doet met dat parkeerbordje, en dat is inderdaad een goede zoniet noodzakelijke boodschap aan het adres van die directeur, als hij zelf niet op het idee komt dat bordje weg te halen.

Probleem is wel dat het weghalen van dat bordje een hoop sores kan opleveren, misschien wel zoveel dat het feitelijke statement ondersneeuwt. En conflicten hebben we al genoeg in organisaties.

Mijn vraag zou zijn: kun je iemands macht ontkennen, en tegelijkertijd met hem of haar verbonden blijven?

Of anders gezegd. Stel je voor: jij bent die medewerker. Je ergert je (terecht) hogelijk aan dat bordje "Parkeren directie" en je hebt dat al eens heel voorzichtig aangekaart bij de directeur in kwestie. Het bordje staat er nog steeds en zijn auto ook. Zie jij een mogelijkheid om dat bordje weg te krijgen en de relatie met die directeur goed te houden? Hoe zou jij dat aanpakken?

P.S.: Wij werden in dialoog verbonden omwille van de Week van de Dialoog (en omdat ik op het laatste moment liever een vrouw dan een man wilde - zeg nou zelf). Nu die week ten einde is, is het een goed moment om even stil te staan bij de toekomst. Wil je door? Wil je nog even door? Wil je er een eind aan breien? Mooi geweest? Of zou je het nog ergens met mij over willen hebben? Spreken we samen een koffiemoment af en bepalen we in mondeling overleg hoe we stoppen of verder gaan? Zeg het me.

De kracht van een manager zou moeten zijn dat deze de outlines heeft, de kaders, de globale strategie waarin de medewerkers al hun potentie in kunnen zetten om de uitvoering ervan uit te werken. Pas dan kan een onderneming álle potentie juist gebruiken, feitelijk is MINDZ.com daar een heel goed voorbeeld van. Een manager die dat zelf helemaal uitwerkt vanuit de machtgedachte ontneemt veel. De crisis, en daarmee ook de schaarste gedachte, is een resultaat daarvan juist omdat hierdoor niets kan groeien en anderen beperkt raken. De manager zelf trouwens ook. Geen groter goed dan kunnen leren van anderen daarmee je werkelijke potentieel laten zien met het bewustzijn dat je potentieel te allen tijde beperkt is. Immers: niemand weet of kan alles. realisatie en succes is een optelsom van diverse delen. (ben je er nog?)

Je kan dan wel denken dat jij de ervaringsdeskundige bent maar dat is nog altijd vanuit jouw wereldbeeld en referentie kader en dat is eenzijdig. Aanvulling van andere is onontbeerlijk voor totaalbeeld. Macht is daarom subjectief en kan nooit genomen worden, alleen gegeven. En helaas door uiterlijk vertoon kan iemand macht lijken te hebben waardoor anderen onder de indruk raken en deze ook direct verlenen. dus macht bestaat in mijn ogen niet, ik kan net zo hard dat parkeerbordje verwijderen (moet dan wel zelf de consequenties dragen). De machthebber is dan ook altijd diegene die de ander de macht over hem/haar verleent.

Je potentieel niet tonen vind ik overigens een zwaktebod. hiermee ontneem je anderen zicht, en dus inderdaad wat jij aangeeft: de kans om samen te werken. Ik zou het dan ook niet aan elkaar willen koppelen; macht en kracht ofwel potentieel hebben en daardoor macht hebben. Potentieel niet tonen hoort misschien ook wel bij de Hollandse spruitjes gedachte; jezelf altijd kleiner willen maken omdat je anders een uitslover bent....

Ja, je hebt helemaal gelijk. Mijn zogeheten geduld is niet echt een kwaliteit op zich. Het heeft iets te maken met het schieten van hagel. Ik heb doorgaans nogal wat potjes op het vuur staan. Waarom zou ik mij druk maken omdat één van die potjes nog niet gaar is? Ja, mijn ‘geduld’ is een kwestie van ‘aandacht geven aan de andere zaken’. Het komt wel, of niet. Ik schreef ooit in Hersenpanne, een column in mijn nieuwsbrief Panopsis dat ik wel weet hoe dingen beginnen, maar niet zo goed hoe ze eindigen. Dus begin ik gewoon steeds een heleboel nieuwe dingen. En die worden per definitie niet allemaal een succes. Psychologisch gezien heb ik mijn ‘ongeduld’ dus weten te omzeilen door – om met Ronalds woorden te spreken – mijn ‘serieplazaschap’. Ik ga mijzelf steeds beter snappen zo. Dank daarvoor! Ik zie ook wel wat overeenkomsten met jouw sneltrein, en je vermogen om snel van start te gaan. Wat ik daarbij nog wel van belang vind is dat al die initiatieven onderdeel uitmaken van een groter geheel. Noem het mijn missie of zoiets. Maar dat beperkt nog geenszins het aantal mogelijke vertrekpunten hoor.

Terug naar die staatssecretaris. Ja, ze vond het van zichzelf oneerlijk om in dat onderhandelingsproces niet aan te geven dat ze een bepaalde macht had… Op zich vind ik dat een nette gedachte. (Tegelijkertijd moet je niet vergeten waarom iemand staatssecretaris is geworden… dus je moet het proberen te begrijpen vanuit haar perspectief.) Maar als je mijn boek Kracht zonder Macht leest, dan snap je ook dat ik wat genuanceerder aankijk tegen het hebben van macht. Want die hoef je niet perse in je eigen voordeel aan te wenden; je kunt die macht ook gebruiken in het voordeel van alle stakeholders. Wat je dan soms moet doen is: je macht in zekere zin uitschakelen. En dat nu kan eigenlijk alleen door de machthebber zelf. (Alleen de directeur zelf kan het bordje “Parkeren directie” vervangen door “Parkeren bezoekers”. ) Vergelijkbaar met kracht? Denk aan de uiterst geoefende karate-specialist. In potentie een ‘moordmachine’. Hoe ga je om met dat vermogen? Misschien kennen die ‘martial arts’ daarom wel zoveel ethische waarden en principes. Maar iets zegt mij dat het goed is om te weten dat iemand ‘zo sterk is’ want soms zie je het er niet aan af.

Nu ga ik nog een stapje verder: ervaren mensen hebben op bepaalde punten meer potentieel dan minder ervaren mensen. De valkuil van zo’n ervaren mens is dat ze het werk ‘gaan voordoen’ of ‘gaan overnemen’. Is het dan geen teken van kracht (of geduld…) als zo iemand de minder ervarene het zelf laat uitzoeken? De manager van de afdeling heeft een bepaalde strategie voor ogen, en misschien is die zo slecht niet. Maar veel krachtiger is als hij in dialoog met zijn medewerkers de best mogelijke strategie ontwikkelt (die misschien wel eens gelijk zou kunnen zijn aan zijn aanvankelijke idee). Overigens, welk potentieel toont die manager dan? Al met al vind ik dit best een lastig te vangen denkbeeld. Want als je potentieel toont, zonder het aan te wenden, dan toch is dat tonen ook al een vorm van aanwenden… En wat is potentieel nu werkelijk waard? Behaalde prestaties in het verleden geven geen enkele garanties voor toekomstige resultaten.

Kortom: ik twijfel. Vanuit mijzelf bezien ben ik erg geïnteresseerd het potentieel van anderen te kennen. Bijvoorbeeld om te bepalen of samenwerking een succes zou kunnen zijn. Wat wil ik dan eigenlijk zien in of van die ander? Mijn ervaring is dat je er pas echt achter komt… door simpelweg te gaan samenwerken.

Dan toch nog even terug naar jouw “waar zou ik op moeten wachten Cees?”. Ik vind wachten op het betere idee dan ik al had een hele waardevolle exercitie. Ik roep wel eens dat ik ALAP als planningsprincipe hanteer: as late as possible. Dus als ik een stuk moet produceren, dan wil ik dat zo vroeg mogelijk weten, maar ik begin zo laat mogelijk te schrijven. In de tussentijd heb ik dan maximaal kunnen mijmeren. Door meer tijd te nemen, met meer mensen ergens over te brainen, door voorlopige ideeën gewoon weer weg te gooien voor betere, ontstaat volgens mij een beter product, dienst, oplossing. Ik geloof dat je deze benadering Slow kunt noemen. Daarover zijn wat plaza’s te vinden hier. De grote vraag is: wanneer houd je op met mijmeren en besluit je te produceren? Of anders: wanneer is experimenteren goed en wanneer moet je wat weloverwogener te werk gaan. (Noord-Zuid lijntje leggen?)

Moet ik als laatste nog even denken aan ‘mijn Parijzenaar’ Philippe Mairesse, de ontwerper van Simulation. Hij zegt: “Simulation lost je probleem niet op, maar helpt je aan een probleem van een betere kwaliteit.”

En dan nu de echte dialoog, wat bedoel je met deze zin? ".... een oud-staatssecretaris vertellen dat ze in bepaalde situaties merkte dat ze te weinig had laten blijken hoeveel invloed – een soort van kracht? – ze eigenlijk had. En dat vond ze niet eerlijk voor de onderhandelingen…" niet laten blijken is dus niet eerlijk? bedoel je dat, of iig ervaarde ze dat als oneerlijk? Tonen van potentieel zonder werkelijk te gebruiken, interessant, wanneer zou je dat doen of willen doen? Kan je daar eens een voorbeeld van geven?

Geduld, nee ik geloof niet dat ik bekend sta om mn geduld maar definieer geduld. Ik ga te snel, mijn flows gaan vaak te snel, ik werk snel en begrijp snel en wil daardoor snel in de actie en resultaat. Traagheid kan ik dan minder goed mee omgaan omdat dit mn sneltrein tegen houdt en ja dat wordt als ongeduldig ervaren. Kernkracht hierin is dan dat je mij het beste vooraan een project kan zetten om de eerste paden te banen, daarachteraan komen dan degene die het dan verder neer moeten zetten.

Ik vraag me ook vaak af waarom je een bepaalde kwaliteit zou moeten aanpassen omdat anderen er last van hebben. De positieve kracht van het kunnen doorstomen, de lead kunnen nemen en onbegaande paden af kunnen rennen vind ik persoonlijk een eigenschap die voor veel projecten belangrijk is. Dus geduld neem ik met een grot korrel zout, vind er niks aan, wachten is zonde van mijn tijd, zonde van mn energie. waar zou ik op moeten wachten Cees? En geduld met de leeftijd: is het niet eerder dat je hebt geleerd je energie even op iets anders richten. of niet? wat vind jij?

Als ik mijn kracht niet kan aanwenden, maar dat wel probeer (gasgeven in zijn vrij), verspil ik het dan? In een masterclass (over onderhandelen) hoorde ik een oud-staatssecretaris vertellen dat ze in bepaalde situaties merkte dat ze te weinig had laten blijken hoeveel invloed – een soort van kracht? – ze eigenlijk had. En dat vond ze niet eerlijk voor de onderhandelingen… Die auto bij het stoplicht, die zo lekker veel gas geeft, laat tegelijk (mits het echt om meer dan zes cilinders gaat natuurlijk) blijken dat het misschien weinig zin heeft om de race aan te gaan. Dus het tonen van je ‘potentieel’ zonder dat het nog wordt aangewend, kan misschien wel heel handig zijn. Is dit misschien wat we onder ‘personal branding’ verstaan? Misschien is het minder verspilling dan ik eerst aannam. (En dat op zich is dus de opbrengst van zoiets als een goede dialoog.)

Je hebt het over onaangename situaties. En knap dat je er zo eentje beschrijft. Dat is natuurlijk heel persoonlijk. (Net zoals kracht denk ik.) In dezelfde maand betrokken wij 18 jaar geleden ons nieuwe huis (van 1900 en nagenoeg onbewoonbaar), zegde ik mijn baan op in ruil voor een no cure no pay lidmaatschap van een maatschap, en kwam ons derde kind er aan. We hebben er inmiddels zes. Het huis is nog steeds niet af, en het liefst doen we toch alles zelf (financieel ook wel nodig). Het leidt inderdaad soms tot de grens van uitputting, maar onaangenaam is niet mijn associatie. Het gaat om dingen die we zelf zijn aangegaan, waar we zelf voor hebben gekozen, en ja, die we soms niet helemaal konden overzien (wat wel? wie wel?). Die relatie met ‘eigen verantwoordelijkheid, eigen keuze’ weegt voor mij zwaar. Er rest niks anders dan het licht aan het eind van de tunnel zelf te ontsteken! Maar nogmaals: persoonlijke beleving laat zich niet vergelijken.

Wel onaangenaam vind ik het als sprake is van pijn, of erger nog: gebrek aan aandacht, genegeerd worden, niet serieus genomen worden, niet gezien worden. Dat heeft altijd met iets anders, vrijwel altijd met iemand anders te maken. Dat zijn de momenten dat het inzetten van een bepaald soort kracht (boos worden, ruzie maken, binnen-vetten) zeer onrendabel is. Je voelt je ‘machteloos’. Langzamerhand – maar ik nader dan ook met rasse schreden de vijftig – ben ik soms in staat een andere kracht aan te wenden: Geduld. De kracht om te wachten. Om de ander de gelegenheid te geven wel weer op jou in te zoomen. De kracht van geduld. Het is niet één van mijn talenten. Maar er zijn momenten dat het me een beetje lukt. En het effect is doorgaans zeer aangenaam.

Ben jij geduldig?

Kracht wordt vaak gerelateerd aan, inderdaad, die stroom waardoor je je heel goed voelt, iets betekent voor een ander, of een geweldige prestatie hebt geleverd. Ook dat doet bij mij natuurlijk energie opleveren en zorgt ervoor dat eea makkelijker gaat in het leven. Ik zie dan ook dat men daar constant naar op zoek is, daar stappen voor doet om steeds in die flow te kunnen zitten. Een soort van heilige graal, begerenswaardig en dus een reden voor repeterend gedrag; resultaat uit het verleden is géén garantie voor de toekomst denk ik dan altijd.

Desondanks voel ik vaak meer kracht in moeilijke situaties, want dan wordt er pas echt aanspraak gedaan op je kracht. Op je ruggegraat. Als ik kracht visueel moet maken dan is het ook mijn hele ruggegraat. En ik vind mijn kracht dan ook het mooist als deze spontaan de hoek om komt kijken, mij verast.

Ik heb mijn woning, alleen en eigenhandig en terwijl ik erin woonde, in 6 maanden tijd gestript en verbouwd. In die tijd ben ik ook met mn onderneming begonnen. Dat was teveel en pas achteraf wist ik hoeveel teveel. De maanden erna voelde ik me ‘raar’ en vaak onvermogend in het omgaan met de realiteit omdat ik emotioneel was uitgeput. Het is heftig om, vooral die laatste maanden, in een leeg huis te wonen waar alles stuk is en je in de opbouw zit terwijl de afbouw al zijn tol had geëist. Dan doorgaan, en met mantelpakje naar een klant gaan, de bouwstof afkloppend de deur uitloopt na met koud water uit n emmer de ochtend gestart te zijn… dat leek heel spannend maar als je erbij na gaat denken was het eigenlijk niet te doen hartje winter. Week voor de kerst was ik klaar en bij het plaatsen van mn kast ben ik in als een hoopje op de grond in janken uitgebarsten met door mn hoofd de zin herhalend: ‘och lief meisje je bent nu thuis, tis voorbij, je mag alles los laten en tot rust komen, wees lief voor jezelf” wat natuurlijk nog meer tranen opwekte.

Het mooiste aan die tijd is het besef hoeveel je uit je bron ‘kracht’ hebt geput je bent om toch door te gaan, op niemand te leunen en je doel te behalen. Die absolute oerkracht waar je schijnbaar onuitputtelijk gebruik van kan maken, ik iig wel. De heftige emotie bij het plaatsen van die kast, dat moment waarop je dan weer terug bent bij je zelf, is dan ook net zo krachtig. De liefde die je dan voor jezelf kan voelen is enorm. En wat ik nog het allermooiste vind is dat je no matter what toch weet door te gaan, elke tegenslag, hamer op je duim, uitputting dan ook. Dat je in staat bent heel veel deuren dicht te doen om door te kunnen gaan.

En dat is iets waar ik vaak aan terug denk. Dat je ergens dus iets in je kan hebben wat doorstoomt tegen elke stroom in omdat je dat doel in je kop hebt zitten.

Want verder, in goede tijden of in minder goede tijden: ik voel mijn kracht altijd en soms misschien wel meer dan me lief is. ik ben ermee vergroeid, het is wie ik ben.

Jouw stukje over kracht en in de ‘neutraal versnelling’ dat herken ik denk ik wel. Dat zijn bij mij de momenten waarop ik het gevoel heb dat ik sneller ga dan mijn lijf en de wereld het aankan. Hoe ga jij daar mee om dan? Nu je bewust bent dat je misschien verspilt, ben je gaan nadenken hoe je dat om kan zetten om te voorkomen dat het verspilt wordt? Put het je uit of kan je wel eens teleurgesteld zijn als je merkt dat je die waardevolle energie niet hebt in kunnen zetten?

In je tekst zie ik veel aanknopingspunten om de dialoog mee aan te gaan en ik verkies bovenstaande. Wellicht door je laatste vraag die je dan als eerste oppakt, ofwel omdat ik anderen wil laten zien dat positieve kracht niet altijd de voorkeur heeft om naar te blijven zoeken. De zoektocht zou gebaseerd moeten zijn op het vertrouwen in je kracht ongeacht de situatie en het begrip dat deze dus altijd bij je is.

En ook hierin dan die rode draad van digitale dialoog; in een gesprek waren we wellicht doorgegaan op je eerste alinea en waren we nooit bij de onderste terecht gekomen. En nu, nu dwing ik jou (bij wijze van) verder te gaan op de bron van je kracht en na te denken over het positieve van die kracht in onaangename situaties…

Interessant hè, die twee kanten van de digitale dialoog? Ja, het geeft inderdaad een zekere vrije ruimte. Want er zit veel tijd tussen de woordenwisselingen, tijd voor bezinning. Tijd om je woorden zorgvuldig te kiezen. (Tijd ook om veel meer te vertellen dan je dacht. Deze zin heb ik er als laatste aan toegevoegd.)

Het feit dat wij sommige discussies via de mail succesvoller afdoen, heeft volgens mij niet zozeer te maken met de kracht van dat medium, als wel met ons onvermogen tot persoonlijke discussie. Wij zijn beter in ‘polderen’, maar soms moet een van beiden bakzeil halen. Hoe ga je ermee om als je dat (onterecht) als gezichtsverlies wenst op te vatten? Per mail gaat dat allemaal wat gemakkelijker.

Je vraagt je af of de emotie uit de digitale dialoog gehaald moet worden en of je zo tot een betere oplossing kunt komen. De vraag is wel wat jij onder ‘een oplossing’ verstaat. In relatie tot dialoog gaat de oplossing mijns inziens over een ‘gezamenlijk eens zijn’ en over een ‘gezamenlijk verder willen’. (Het boekje Solving Tough Problems van Adam Kahane is wat dat betreft zeer de moeite waard.) Dat kan denk ik niet zonder emotie, en het hoeft ook niet zonder emotie. En misschien – maar dat vergt natuurlijk welhaast dichterlijke vaardigheden – is die emotie zelfs ‘digitaal’ ofwel in slechts woorden nog best te vangen.

Maar ik ben het met je eens. Als de zuivere dialoog handelt over “op gevoelsniveau afstemmen” dan is er meer nodig dan woorden hoe mooi ze ook zijn. Dan is er aanwezigheid nodig, en ook stilte.

Vanochtend was er in mijn ontwikkelkring van MBOacademiebouwers aanleiding voor een dialoog. Aanleiding? Er was een inleiding aangereikt die heel veel gedachten opriep bij de zestien aanwezigen. We liepen de kans dat enkele van die gedachten in een discussie zouden verzanden: discussie tussen twee, met de andere veertien als toeschouwers. En er was gewoonweg zo veel gespreksstof opgeroepen dat de tijd per definitie te kort was. We hebben ongeveer een half uur dialoog gedaan. Deelnemers brachten alleen een mening of vraag in, als ze van mening waren dat die bijdroeg aan ‘het geheel’. En de anderen onthielden zich van een directe reactie, maar lieten de stilte haar werk doen. (Dat laatste moest ik soms nog een beetje reguleren, want sommigen zaten op het puntje van hun stoel…). Per saldo zijn er zo’n acht mensen aan het woord geweest. Er zijn niet meer dan vier (van de tientallen mogelijke) thema’s aan de orde geweest. En toch voelde deze dialoog bij de deelnemers als ‘immens rijk’. Hoe kan dat? Er was ‘bijna niets gezegd’…

’s Middags lukte het weer! Ik had mijn academiebouwers achtergelaten in de vertrouwde handen van Karin Sorbi om zelf op de conferentie Leven Lang Leren een workshop te geven over ‘Communities of Practice’. Met twintig deelnemers die elkaar niet eerder gezien hadden. Er was minder dan anderhalf uur tijd, voor een korte inleiding, voor kringgesprekken in twee groepen, en voor nog een kwartiertje ‘praatstokdialoog’ ter afsluiting. De praatstok was trouwens een kledinghangertje, maar hij werd gehanteerd alsof het een waardevol kleinood was. Hij ging rond, er vielen rijke stiltes, acht deelnemers brachten in wat hen geraakt had en het was mooi. We eindigden in rust… Wederom weinig woorden, wederom heel veel gezegd.
Het zal wel komen doordat we in de week van de dialoog zitten. Het hangt in de lucht natuurlijk!
Terug naar de woorden zelf. Ook jij hebt Kracht als een favoriet? Ik deel jouw betekenis van ‘energie, kansen en mogelijkheden’. Ik associeer Kracht sterk met Potentieel. Onvermoede kracht dus eigenlijk. Vermogen. Het vermogen van een mens. Dat wat een mens vermag. En dat er vervolgens proberen ‘uit te halen’. Bij jezelf en bij anderen. Dat maakt voor mij Kracht zo’n belangrijk en mooi woord.

Vanuit mijn idee van ‘potentieel’ is die kracht er dus inderdaad altijd. Ik denk niet dat ik mijn vermogen (of dat van anderen) altijd op de juiste wijze aanboor of aanspreek. En ik voel hem zeker niet de hele tijd stromen. Volgens mij stroomt mijn kracht als ik hem aanwend - of als hij wordt aangewend, want daar spelen anderen een rol bij, zoals jij nu als mijn dialoogpartner. Maar juist wanneer hij stroomt, dan ben ik me er niet van bewust. En als ik hem niet aanwend, voel ik hem ook niet per sé. Volgens mij voel ik mijn kracht pas (stromen?) als ik hem wil aanwenden, maar ik hem niet ‘kwijt kan’. Zoals gasgeven met de versnelling in neutraal… Dus juist als ik Kracht voel… juist dan ben ik hem aan het verspillen …?

Kun jij een voorbeeld schetsen waarin je maximaal in je Kracht stond?

Ook al gaf ik de aftrap aan je terug: ook bij mij passeerde toch nog diverse onderwerpen de revue en hoe zou ik die zou willen insteken. Mijn ervaring met digitale dialoog is nul en heb er ook nog geen mening over (jawel, het kan, ik geen mening hebben). Juist daarom vind ik het heel spannend want ik weet niet wat ik ervan kan verwachten. Hoewel ik in het verleden, toen email nog niet zo ingeburgerd was, vele diepgaande discussies via de mail heb beslecht. Ik gebruik bewust dat woord omdat ik toen wel al ervaarde dat je belangrijke zaken niet per mail moet bepraten. Inderdaad: het zijn alleen woorden die de belangrijkste zaken missen: tonatie en fysiologie. Anderzijds ervaar ik het ook als bevrijdend juist omdat die twee er niet bij zitten en je dus direct met de kern aan de slag kan zonder gestoord te worden door “bijgeluiden”. De vraag is of dat mogelijk is; de emotie uit het onderwerp halen en of dat ook wenselijk is om tot een oplossing te komen, hetgeen de doelstelling van een dialoog is.

Belangrijk Woord; mooie vraag Cees, ik heb er twee en beide lopen als een rode draad door mijn leven. De ene is mijn bedrijfsnaam. De ander.. sja, dat is kracht. Op mijn website zeg ik er dit over:
Power is mijn hele leven al mijn steun geweest. Het woord kracht straalt voor mij veel warmte, moed, daadkracht en gedrevenheid uit.
Power betekend energie, de energie om te gaan, de motor voor de passie en je daden. Met power versta ik ook doorzettingsvermogen, altijd kansen en mogelijkheden zien.
Power vind ik een positief en stralend woord dat bij passie hoort.

Puur en kracht vind ik trouwens ook een mooie combinatie die volgens mij hand in hand lopen. Kracht ervaar ik als een oerwoord die aan het begin van elke actie staat, het is het voedsel voor de passie waardoor je tot ongekende resultaten kan komen en je gerichtheid meegeeft. En ook het woord oer doet direct iets stromen van binnen van binnen.

Het idee om daar een half uur over bevraagd te worden, en vice versa, vind ik trouwens ook erg spannend. Nog spannender lijkt het me om daarna met elkaar in dialoog te gaan over hetgeen dat naar voren is gekomen; zijn er overeenkomst? Ervaart ieder kracht op een eigen wijze en waar verschilt dit? Wanneer spreek je die bron aan of is het iets dat je dag in dag uit door al je vezels voelt stromen? Hoe zit dat bij jou Cees?

Hoi Rebecca, duizend dingen spelen door mijn hoofd, dringen voor om als eerste onze dialoog te mogen vullen.

Eentje zou ik zeker als rode draad willen inbrengen: dat we de dialoog ook voeren over hoe we deze digitale dialoog ervaren. Om een schot voor de boeg te geven: welbeschouwd ben ik wat kritisch ten aanzien van dit fenomeen, hoe entousiast ik ook ben dat het er is. Huh? Welnu, ten eerste is een dialoog niet voorbehouden aan twee personen. (Dia komt uit het Grieks en betekent 'door', niet 'twee'.) De mooiste dialogen ontstonden tussen veel meer deelnemers, mede doordat dan evenzovele gezichtspunten ingebracht kunnen worden. En aangezien de conversatie tussen mensen veel meer is dan het uitwisselen van woorden, is de digitale variant per definitie een beperking... Wat wel weer mooi is aan dit medium, is dat je elkaar niet in de rede kunt vallen (heb ikzelf nog alleens een handje van), en dat je - omdat je moet schrijven in plaats van praten - beter kunt nadenken over wat je wilt zeggen. Mijn punt is: laten we de digitale dialoog voeren. En laten we ook - waar we dit nodig achten - in de zijlijn bewaken hoe ons dit afgaat. Goed idee?

Tot zover de dialoog over de dialoog (en bezoek in Mindz het Museum voor Recursie van mijn goede vriend Casey Suppose om meer van dit soort recursieve verschijnselen te aanschouwen.)

Dan nu mijn inhoudelijke bijdrage. Eigenlijk mocht jij eerst, en ik vroeg jou daartoe "Wat raakt je?". Maar je gaf mij de aftrap waarvoor dank en ik stelde mijzelf dezelfde vraag. En ik kwam uit op een workshop die ik onlangs volgde getiteld Wat Woorden Willen (van Zeno Organisatieontwikkeling). Ik ging op zoek naar een voor mij belangrijk woord. Dat werd KRACHT. En we interviewden elkaar puur en alleen over dat ene woord: "Beste Cees, wil je mij vertellen wat jij hebt met het woord Kracht?" Ik mocht vrijuit antwoorden. Een half uur lang. De interviewer luisterde slechts. (nou ja, "slechts"...)En als ik stil viel, dan bleef het even stil, en dan herhaalde de interviewer alleen zijn vraag.

Het was mooi om zo bevraagd te worden. Meestal krijgen we de vraag om een zorgvuldig bedacht verhaal 'terug te brengen tot een paar bullets'. Maar nu was het omgekeerde wereld.

Het was nog mooier - het raakte mij nog meer - om de interviewer te zijn, en dus een half uur lang aandachtig te luisteren naar alle invalshoeken die de ander bezocht bij dat ene woord.

KRACHT. Later hielpen deelnemerduo's elkaar er nog drie belangrijke woorden bij te associëren. Daar kon je dan op allerlei manieren een belangrijke zin mee maken. Daarover misschien later meer.

Rebecca, heb jij misschien ook een Belangrijk Woord, en wat is het dat het voor jou belangrijk maakt?