De onderwijsinspectie jaagt leidinggevenden in het onderwijs angst aan door het creëren van een afrekencultuur. Ze bedient zich daarbij van ferme taal: een rode kaart voor scholen die cijfermatig achterblijven bij het gemiddelde, een bijpassend toezichtsarrangement en het predicaat zeer zwak als toegift. Word je hier het slachtoffer van, reken er dan niet op dat dit je in vertrouwen wordt verteld. Voor je met je ogen kunt knipperen doemen de harde cijfers en dito bewoordingen, beide van alle nuance ontdaan, op in tal van overzichten op internet en in andere media. Dat heet transparant. Het is angstaanjagend.
Zo zou angst zomaar kunnen gaan regeren bij veel schoolleiders. Dat zeggen ze dan natuurlijk niet met zoveel woorden, want een bange schoolleider is sowieso kansloos, aldus hun impliciet gedeelde opvatting. Vermoedelijk hebben ze daar gelijk in. Wat ze bijvoorbeeld wel zeggen is: 'Ik stuur op resultaat.' Op zich niks mis mee, ware het niet dat zo’n beoogd resultaat door de onderliggende angst worden gedefinieerd in het voorkomen van tekortkomingen en ontsporingen. Zoals: geen lesuitval, voorkomen dat we een zwakke school worden, geen incidenten waar de regionale pers zich verlekkerd op gaat storten, voorkomen dat we onder de norm van 850 contacturen duiken, tekorten op de begroting voorkomen. Want als het mis gaat, worden zij daarop afgerekend. Da’s heldere taal. Of niet? Want wat betekent dat eigenlijk: afgerekend worden? Betalen? Een berisping? Ontslag? Publiekelijk te schande worden gezet? Of erger? Conrectoren, afdelingsleiders, teamleiders, zij allen worden besmet met deze angst. En op hun beurt besmetten zij er hun docenten mee: '.. als de resultaten niet snel beter worden, zodat we uit de gevarenzone raken, dan...'. Het vraagt weinig fantasie om te bedenken wat zich vervolgens in het klaslokaal afspeelt. En dat heeft helemaal niets met een gebrek aan betrokkenheid van docenten te maken.
In de Volkskrant van vrijdag 25 maart jl. zegt Annette Roeters, de hoogste baas van de onderwijsinspectie: "Vergis je niet: veel schoolleiders die erkennen dat ze eerst van de kaart waren door ons oordeel, zijn later blij wakker te zijn geschud: ze konden eindelijk serieus met hun school aan de slag.”
Een dergelijke uitspraak impliceert dat schoolleiders zijn ingedut en niet serieus met hun school bezig zijn, totdat ze met harde hand door de inspectie worden aangepakt. Dat is een schandelijke miskenning van een beroepsgroep die met grote betrokkenheid, inzet en deskundigheid haar uiterste best doet om bij te dragen aan prachtig onderwijs. Denkt Annette Roeters nou echt dat we beter onderwijs krijgen door schoolleiders in niet mis te verstane bewoordingen angst aan te jagen?
Het getuigt in elk geval van een diep geworteld wantrouwen jegens al diegenen die zich, dag in dag uit, met hart en ziel inzetten voor de ontwikkeling en het welbevinden van jongeren in scholen. En dat is schadelijk, in een maatschappij die, veelal in stilte, schreeuwt om meer verbinding en vertrouwen. Aan dit laatste kan juist het onderwijs een belangrijke bijdrage leveren.
Angst is besmettelijk. Vertrouwen is dat gelukkig ook. Wat te denken van vensters vol plannen & idealen (in plaats van nóg meer verantwoording), een raad van inspiratie en werken aan prachtig onderwijs? Waarbij niet iedereen voortdurend, bij voorkeur met harde criteria, gewezen wordt op zijn verantwoordelijkheden, maar gevraagd wordt naar zijn bijdrage, vanuit zijn energie? Met medezegggenschapsraden die mee-denken i.p.v. tegen. Ouders die erop vertrouwen dat docenten en schoolleiders het beste met hun kinderen voor hebben. Een inspectie, die niet alleen anders gaat heten, maar ook anders gaat doen, nl. al die mensen op scholen, die vanuit enorme betrokkenheid samen aan prachtig onderwijs werken, stimuleren om er nog beter het beste van te maken. Zouden mensen hun werk dan slechter of beter gaan doen, met minder of met juist meer plezier? Zou dat een school zijn waar je je kinderen liever niet of juist wel naartoe stuurt?