Welk model is het mooiste, of het beste? De vraag is eerder gesteld. Experts verdedigden hun favorieten, zoals het Anglo-Amerikaase systeem, de Europese/Rijnlandse benadering en een ontwikkelingsvariant die ooit succesvol was in Japan, en nog steeds in Singapore en wellicht ook in China.

De vraag is uiteraard fout. Het gaat immers om welk model het meest geschikt is, gezien de omstandigheden waarin een land verkeerd. “Doe mij maar... dit of dat” Het slaat echt nergens op. Een economisch systeem is onderdeel van een ontwikkelproces en daarin kun je geen fasen overslaan.

Op deze derde dinsdag van september zou je de vraag mogen stellen welk model is nu voor Nederland het meest geschikt en gezien haar situatie haalbaar? Terug naar de anglo-amerikaanse variant van het kapitalisme? Meer markt, een terugtredende overheid, een level playing field voor het bedrijfsleven, dus ook geen verstorende protectionistische maatregelen meer.
Toegegeven, de economische groei en persoonlijke welvaart bereikten ongekende niveaus, maar het consumentisme, de ongelijke verdeling van welvaart, de uitputting van grondstoffen en de toenemende vervuiling blijken maatschappelijke kosten die het kapitalisme niet kan voorkomen. De huidige crises heeft eens te meer aangetoond dat het kapitalisme a-sociaal en niet-duurzaam is.
Met Drees en den Uyl ontstonden in Nederland de eerste contouren van een marktgeoriënteerd systeem dat nadrukkelijk herverdeling centraal stelde en solidariteit tussen economische groepen bewerkstelligde. Deze variant werd bekend als de Rijnlandse economie en werd gangbaar in Noord Europa, met name in Scandinavië. De belangen van de diverse groepen in de samenleving werden besproken, afgestemd en onderhandeld tussen hun vertegenwoordigers, de sociale partijen, de politiek en het maatschappelijk middenveld. Er ontstond zo een sociaal contract waarlangs de economische koek werd verdeeld, zodanig dat alle groepen in de samenleving meedelen in de ontstane welvaart. Het nadeel is dat een dergelijke oplossing een zwaar, zelfs rigide, bureaucratische uitvoeringsorganisatie nodig heeft.

De Europese verzorgingsstaten hebben de sociale verantwoordelijkheid en solidariteit beter georganiseerd dan het kapitalistische systeem, maar duurzaamheidsvraagstukken kan het niet aan. Het probleem van deze tijd is dat de opwarming van het klimaat, de uitputting van grondstoffen, maar ook het internationale toezicht op het bancaire systeem en zich niet laat coördineren via de instituties van een herverdelingseconomie.

Wat nu? Willem Vermeend, kwam afgelopen week – goed getimed - uit met zijn boek de ”Wij-economie” . Zijn aanbevelingen leken wel een partijprogramma, her en der opgehaald bij de oppositie. Maar zijn zijn voorstellen wezenlijke transformaties ten opzichte van huidige werkwijze in Den Haag?
Wat zouden de karakteristieken zijn van een nieuwe economie? Het heeft tenminste leiderschap nodig, gebaseerd op visie en authenticiteit. Aan de onderhandelingstafel is immers iedereen gelijk en sneuvelen goede ideeën vaak tot smakeloze compromissen. Er is een intelligente inrichting nodig, echte doorbraken door een veel slimmere aanpak van de huidige problemen van deze tijd.

Een hoofdstuk in mijn nieuwe boek handelt over dit onderwerp. Een terugblik op oude en bestaande systemen is gemakkelijker dan het ontwerp van een nieuw type economie. Ik ben al een heel eind, maar ik ben benieuwd naar uw suggesties. Plaats ze als reacties op dit blogbericht.