Wie biologische spekblokjes bij Albert Heyn koopt die zou de ingrediënten eens mogen lezen: natriumnitriet (E-250). Dit is een ongezonde stof die je nou net wilt ontlopen als je grijpt naar het EKO keurmerk. Wie bij de biologische slager koopt zou hem eens kunnen vragen hoeveel nitriet of ‘kleurzout’ hij gebruikt. Ook hier. En dat is niet het enige. Een rol bio-beschuit toont dat alle ingrediënten biologisch zijn, behálve voor sojalecitine. Met naar schatting 70% van alle soja uit genetische knutselhoek wil je nou nèt dit ingrediënt uit vertrouwde bron. En dit alles mag, zolang 95% van alles in het produkt maar biologisch is. Zo staat het in de regels voor dit keurmerk. U wist het niet, u wil het niet en het mag tóch. Toezichthouder Skal beperkt zich tot het handhaven van de regels en neemt geen steekproeven. Pas als een burger bij Skal klaagt over bijvoorbeeld een dioxinesmaakje, pas dan zal Skal eens wat laten onderzoeken. Verder gaan er al stemmen op om EKO wat ruimer te gaan inzetten, bijvoorbeeld voor produkten die tegen een eerlijke prijs zijn geproduceerd. De vraag is of deze eisen dan aanvullend zijn of uitwisselbaar?

Wie als bewuste burger alleen hout met FSC-keurmerk wil, kan met tuinhout ook bedrogen uitkomen. Al is het hout dan wel uit verantwoorde bosbouw afkomstig, het middel waarmee dat hout is geïmpregneerd is een mengseltje wat je niet bij de eerste regenbui door de moestuin wil laten sijpelen. En van officiële wege krijgt niemand antwoord wat dat spul nou is. Dat maakt voor FSC niet uit en de organisatie wordt ruim gesteund door een trits aan namen waaronder milieudefensie, Oxfam Novib en het WNF. Het zal ze een biet zijn.

Terug naar de beschuitrol. Voor duurzame soja is er ook een samenwerkingsverband. De RTRS (Round Table for Responsible Soy) ziet erop toe dat de boer een eerlijke prijs krijgt en milieuvriendelijk produceert. Dat laatste mag je ruim zien want genetisch geknutselde en ondergespoten soja wordt volgens deze club ook gezien als ‘duurzaam’. Als je wist wie er meedoen dan had je het vast zelf ook wel begrepen: usual suspects Cargill, Unilever, Syngenta, Monsanto, Shell, BP en (wederom) het WNF en Oxfam Novib als excuustruus. Natuur & Milieu doet nu ook mee.
Wat geef je voor zo’n keurmerk als het bestrijdingsmiddel glyfosaat (RoundUp) boerengezinnen ziek maakt? Wat koop je voor soja dat ontdaan is van mineralen maar nog wel glyfosaat bevat, een middel dat je lichaam verder berooft van mineralen en je darmflora tegen je keert?

Je kunt het nut in keurmerken, certificaten, normen en diploma’s in bredere zin betwijfelen. Het komt tegemoet aan de wensen van een met uitsterven bedreigde rationele mens. Het past op papier en je hoeft er niemand voor te zien of te spreken. Het vertoont overeenkomsten van angstdenken, het afdekken van risico’s, het afschuiven van verantwoordelijkheid. En het faalt. Vorbeelden zat. Zelfs goudstaven worden vervalst met een kern van wolfraam (Hier één voorbeeld). Keurmerken zijn vaak surrogaat voor eigen verantwoordelijkheid en substituut voor gevoel en intuïtie. Gelukkig hebben steeds meer mensen dit ook door. Zij gebruiken niet louter hun hoofd maar ook hun hart.

Wanneer ik inkopen doe lees ik regelmatig de ingrediënten, kijk wie de producent is en waar het vandaan komt. Je leert het vanzelf. Mijn slager vraag ik recht op de man af of hij nitriet of vleeslijm gebruikt in z’n grillworst. Mijn gevoel zegt me dat ik ‘m op z’n blauwe ogen kan vertrouwen.