Afgelopen week is de Consumentbond een nieuwe campagne gestart over privacy. De bond wil dat bedrijven en organisaties risicoaansprakelijk worden voor het juist gebruiken en beschermen van gegevens van consumenten. Ook moet er een laagdrempelig loket komen waar consumenten terecht kunnen met klachten over het gebruik van hun persoonlijke gegevens.

Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) ontvangt jaarlijks zo’n 7.000 klachten en vragen over privacy. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat mensen het belangrijk vinden dat er zorgvuldig met hun persoonsgegevens wordt omgesprongen. Aan de hand van tien basisrechten om de privacy van consumenten te beschermen gaat de Consumentenbond de komende tijd nieuwe ontwikkelingen zoals het Electronisch Patient Dossier (EDP) en de OV-chipkaart toetsen. De tien rechten zijn:

1. Anonimiteit waar mogelijk. Kennis over de identiteit van een persoon is niet altijd noodzakelijk om een dienst te kunnen leveren. Bijvoorbeeld bij reizen per trein. Voordeel is dat geanonimiseerde gegevens moeilijker te misbruiken zijn bij diefstal of verlies.
2. Zeggenschap over hun eigen persoonsgegevens. Consumenten moeten eenvoudig gebruik kunnen maken van hun recht op inzage, correctie en verwijdering. Bovendien moeten zij hun persoonsgegevens (zoals profielen) mee kunnen nemen wanneer ze overstappen.
3. Informatie over het gebruik van hun persoonsgegevens. Consumenten moeten volledig en begrijpelijk geïnformeerd worden. Wanneer het mis gaat bij de beveiliging van de gegevens – inbraak, diefstal, verlies – moeten consumenten op de hoogte worden gebracht.
4. Gericht gebruik zodat hun persoonsgegevens alleen gebruikt worden voor het doel waarvoor ze zijn verzameld, de zogenoemde doelbinding. En niet zomaar voor andere doeleinden. Bovendien zijn er bewaartermijnen: daarna worden de persoonsgegevens verwijderd.
5. Toestemming voor ander dan noodzakelijk gebruik van hun persoonsgegevens. De toestemming moet geïnformeerd en expliciet zijn.
6. Risicoaansprakelijkheid bij de verwerking van persoonsgegevens. De gegevens moeten goed beveiligd worden. Wanneer persoonsgegevens gestolen, verloren of misbruikt worden, kunnen consumenten materiële en immateriële schade verhalen. Het bedrijf of de overheid waar de gegevens lekken, draagt risicoaansprakelijkheid.
7. Kwaliteit van het gebruik van hun persoonsgegevens. Bedrijven en overheden moeten ervoor zorgen dat de gegevens nauwkeurig verwerkt worden en correct zijn.
8. Geschilbeslechting voor klachten over persoonsgegevens, die laagdrempelig, bindend en onafhankelijk is, met verhaalmogelijkheid. Er moet een alternatief komen voor de gang naar de rechter.
9. Educatie over rechten en risico’s op privacygebied. Kennis hierover bevordert de zelfredzaamheid van consumenten.
10. Toezicht en handhaving van de naleving van privacywetgeving. De toezichthouder treedt krachtig op, corrigeert waar nodig en heeft daartoe voldoende middelen.

Van deze privacy-rechten staat een aantal al in de wet, andere punten zijn een aanscherping of uitbreiding van geldende regels. De rechten zijn tweeledig: wat voor de consument een recht is, is voor bedrijven en overheden een plicht.