“Wie werd er waar geboren en door wie werd hij hoe genoemd?’’ Deze absurde geschiedenisvraag van cabaretier Fons Jansen was ooit een grap die bij velen herkenning opriep. Bij een repetitie geschiedenis aan kinderen op de basisschool was feitenkennis allesbepalend. Feitenkennis om te komen tot historisch besef. Leren dat deed je uit boeken.

Hoe anders is het vandaag de dag. Door internet en social media kunnen we op ieder gewenst moment van de dag – of zelfs nacht – op zoek gaan naar informatie. De beschikbaarheid is onbegrensd en lijkt ongelimiteerd. En toch, we zijn er met zijn allen behoorlijk slechter op geworden als het gaat om parate feitenkennis. Een echte paradox. Hoe meer informatie er voor ons beschikbaar is geworden, hoe minder ervan beklijft.

Feitenkennis en scholing

Dat de gemiddelde feitenkennis van leerlingen, studenten en burgers in de afgelopen decennia behoorlijk achteruit is gegaan, is inmiddels breed geaccepteerd. De middelbare scholen, de hogescholen en universiteiten, ze klagen steen en been. Zij zijn het bijscholen van hun studenten tot op basisniveau kennis meer dan zat. Onze Minister van Onderwijs van Bijsterveldt is vastbesloten om hierin verandering in te brengen. De kwaliteit van het onderwijs moet omhoog. Leerlingen moeten meer leren en meer weten voordat zij de overstap maken naar het middelbaar vervolg onderwijs.

Het vreemde aan het verhaal is dat ondanks het feit dat we met zijn allen minder weten en minder leren het formele opleidingsniveau van de gemiddelde Nederlander wel is gestegen. Steeds meer studenten behalen een HBO diploma Inmiddels gaat Nederland richting de 40 % HBO geschoolden. Met andere woorden: er zijn meer diploma’s verworven, terwijl de kwaliteit van het onderwijs is gedaald. Het verontrustende verhaal van de Inholland diploma’s, die ten onrechte verstrekt werden, doet niet veel goeds vermoeden…

De zwakte van internet en social media

Wat echter het allerbelangrijkste is, is dat onze kenniseconomie bij het gebruik van internet een oordeelsvermogen veronderstelt - of beter vereist - dat bij lange na nog niet gehaald wordt. Het ”tam-tam’’ gehalte van berichten op internet is hoog, breaking news travels fast. Maar of het breaking news correct is en of het volledig is, dat is vaak een vraag die niet gesteld wordt. De rol die journalisten hebben om nieuws te verifiëren op waarheidsgehalte is - zo lijkt het - langzaam aan het verdwijnen. Dat wij als geïnteresseerde burgers snel oordelen is één. Zo ging het vroeger op het dorpsplein immers ook. En internet is ons digitale dorpsplein geworden . Maar het op de juiste waarde kunnen beoordelen van mogelijke feiten is een heel ander verhaal. Daarmee is de kracht van internet en van social media direct ook een zwakte.

Informatie wordt razendsnel gedeeld. Bij het wijdverbreid delen van de informatie is vaak alweer vergeten wie of wat de bron was. En voor je het weet denkt de hele wereld dat iets gebeurt, dat in werkelijkheid niet meer is dan een roddel of een vermoeden. Het komende decennium zullen we met elkaar een modus moeten gaan vinden om de “overkill” aan informatie te kanaliseren. Werk aan de winkel voor zowel de overheid, het onderwijs als voor de schrijvende pers.

Journalistiek als vakmanschap

Naar mijn stellige overtuiging zou de rol van journalisten weer prominenter moeten worden. Ieder zijn vak, en vakmanschap is meesterschap. Goede journalisten gaan niet alleen op jacht naar de “quick wins” en laten zich niet verleiden tot de ratrace om het “breaking news ”. Zij zullen zich sterk maken voor het vinden, uitpluizen en blootleggen van onderbelichte onderwerpen. Zoals bijvoorbeeld de offers die het Chinese volk moet brengen binnen deze sterk opkomende economie. Of de grote macht van slechts een kleine elite in de financiële wereld van vandaag. En voor ons als burgers? Zelf oordelen - check and double check - lijkt mij nog altijd het allerbelangrijkste als het gaat om het verwerken van aan ons verstrekte informatie. Laten we kritisch blijven op alle informatie die tot ons komt. Want al komt alles in het huidige informatietijdperk snel, het is daarmee nog niet altijd beter. Een scherpe, onafhankelijke geest is en blijft een groot goed.